घरको माया

'घरको माया' भीमनिधि तिवारीद्वारा रचित एउटा एकाङ्की (छोटो संवादात्मक नाटक) हो। यसमा रोजगारीका लागि भारतको दरभङ्गामा पुगेका दुई नेपाली मित जमानसिंह र लालबहादुरको कुराकानीका माध्यमबाट परदेशको कठिनाइ, घरको सम्झना र अन्ततः आफ्नै देशतिर फर्किने चाहनालाई देखाइएको छ। पछि गाउँकै कान्छो केटो र उसकी दिदी बतासेको भेटपछि यो चाहना अझ बलियो बनेर देखा पर्छ।

भीमनिधि तिवारी नेपाली एकाङ्की लेखनका लागि परिचित लेखक हुन्। यस पाठमा उनले सरल, बोलचालको भाषा र स्वाभाविक संवादमार्फत परदेशी जीवनको पीडा र घरको मायालाई प्रभावकारी ढङ्गले चित्रण गरेका छन्।

यो रचना संवाद/एकाङ्की (नाटकीय विधा) हो। यसमा पात्रहरूका आपसी संवादमार्फत नै कथावस्तु अघि बढ्छ, जसमा दृश्य निर्देशन (कोष्ठकभित्रका वाक्य) ले पात्रको हाउभाउ र परिस्थिति स्पष्ट पार्छ।

घटना दरभङ्गा (बिहार, भारत) को रेल्वे प्लेटफर्ममा असार महिनाको प्रचण्ड गर्मीमा घटित हुन्छ। यस विदेशी परिवेशको तातो घाम, तातो पानी र तातो हावाको तुलना नेपालको चिसो हावापानी, कुवाको चिसो पानी र वरको छहारीसँग गरिएको छ, जसले घर र परदेशबीचको भावनात्मक दूरीलाई देखाउँछ।

यस एकाङ्कीको उद्देश्य परदेशमा गएका नेपालीहरूको मनोदशा चित्रण गर्दै, जतिसुकै कठिनाइ भए पनि आफ्नो देश र घरप्रतिको मायाले नै अन्ततः मानिसलाई आफ्नो जरातिर फर्काउँछ भन्ने भाव पस्किनु हो।

जति नै धन-सम्पत्ति वा सुविधाका लोभले मानिस परदेश पुगे तापनि आफ्नो घर, गाउँ, माटो र आफन्तप्रतिको मायाले उसलाई सधैं घरतिरै तान्दै रहन्छ। घरको माया कुनै पनि परदेशी सुख-सुविधाभन्दा गहिरो र बलियो हुन्छ।

यस पाठले जतिसुकै आर्थिक कठिनाइ भए तापनि आफ्नो देश, माटो र आफन्तको महत्त्व नबिर्सी, सकेसम्म आफ्नै देशमा रहेर मेहनत गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश दिन्छ। साथै परदेशमा भोग्नुपर्ने अपमान र कष्टभन्दा स्वदेशको सामान्य जीवन बढी सम्मानजनक हुन्छ भन्ने भावना पनि यसले जगाउँछ।