पर्खोस्

(दिइएको अर्थ-सूचीमा 'हाँस्नु' र 'उफ्रनु' भन्ने थप दुई अर्थ पनि समावेश छन्, जुन माथिका पाँचओटा शब्दसँग सीधा मेल खाँदैनन् — यी विकर्षक विकल्पका रूपमा राखिएका हुन् सक्छन्।)

• सम्पादक — पत्रिकाका सम्पादकले लेखकसँग समयमै लेख माग्दै हुनुहुन्छ। • मनिटर — कम्प्युटरको मनिटरमा हेरेर विद्यार्थीले टाइप गरे। • दार्शनिक — दार्शनिकहरूले जीवनको अर्थबारे गहन चिन्तन गर्छन्। • वैज्ञानिक — वैज्ञानिकले नयाँ प्रविधिको आविष्कार गरे। • आणविक — विश्वका शक्तिराष्ट्रले आणविक हतियारको होडबाजी गरिरहेका छन्।

शिक्षा क्षेत्र: वाणिज्य क्षेत्र:

अनुच्छेद: 'ओहो! अब त मेरो एकोहोरो फतफताइ अति नै भयो...तपाईंले सायद किशोर भएपछि विद्यालयमा शिक्षकलाई कैयौं दिन पर्खनुभयो।' • फतफताइ • चुस्की • घोत्लिइरहनु • घोर्टिनु • गुडुल्किएर

टुक्का: कन्सिरी तात्नु, आगलागि हुनु, पानीमरुवा हुनु, जड चल्नु, दाउ हेर्नु • कन्सिरी तात्नु (रिसाउनु) — परीक्षामा फेल भएको थाहा पाएपछि बुबाको कन्सिरी तात्यो। • आगलागि हुनु (क्रोधित हुनु) — झुटो कुरा सुनेर उनको मनमा आगलागि भयो। • पानीमरुवा हुनु (कातर/निकम्मा हुनु) — काम नगरी बस्नेलाई मान्छेहरूले पानीमरुवा भन्छन्। • जड चल्नु (सुस्त वा निराश हुनु) — पटकपटक झुटो आश्वासन पाएर उसको जड चल्यो। • दाउ हेर्नु (अवसरको प्रतीक्षा गर्नु) — चोरले घरमा कोही नभएको दाउ हेरिरह्यो।

यो मौखिक उच्चारण-अभ्यास हो। शब्दहरू: सम्भाव्य, आश्वासन, ऋण, दार्शनिक, जम्स्याङजुम्सुङ, बकन्याइ, पर्खाइ, आणविक, भन्याङ, गिज्याउन।

यो कक्षामा शिक्षकको निर्देशनमा गरिने मौखिक वाचन-अभ्यास हो।

प्रश्नहरू • निबन्धमा सबैभन्दा लामो अनुच्छेद कति वाक्यमा संरचित छ? • पाठमा सबैभन्दा बढी प्रश्नात्मक वाक्य भएको अनुच्छेद कुन हो? • निबन्धको कतिऔं अनुच्छेद विस्मयसूचक शब्दबाट सुरु भएको छ? • निबन्धका 'आउँदै गर्नुहोला', 'धाउँदै गर्नुहोला' पदावलीमा असमान संरचना भएको अक्षर कुन हो? उत्तरहरू • समाजका विभिन्न पात्रको पर्खाइका दृष्टान्त एकपछि अर्को गर्दै सूचीबद्ध गरिएको अनुच्छेद निबन्धको सबैभन्दा लामो अनुच्छेद हो, जुन धेरै (लगभग बीसभन्दा बढी) वाक्यले संरचित छ। • निबन्धको सुरुतिरको अनुच्छेद (जुन 'यो के बकन्याइ छाँट्न लाग्यो...' बाट सुरु भई पर्खाइका बारेमा धेरै प्रश्न सोध्छ) मा सबैभन्दा बढी प्रश्नात्मक वाक्य पाइन्छ। • 'ओहो! अब त मेरो एकोहोरो फतफताइ अति नै भयो।' भन्ने वाक्यबाट सुरु हुने अनुच्छेद विस्मयादिबोधक शब्दबाट सुरु भएको छ, जुन निबन्धको उत्तरार्धमा पर्छ। • 'आउँदै' मा 'आ' स्वर मात्र रहेको छ भने 'धाउँदै' मा 'ध्' व्यञ्जन थपिएको छ; यसैले 'ध्' नै दुई पदावलीबिचको असमान संरचना ल्याउने अक्षर हो।

अंश: 'आफू जुम्रा जस्तो जुम्सो छ अनि कामको सट्टा कुराले टार्न खोज्छ भनी तपाईं गिज्याउनुहोला...लुगा सिउने सूचीकारलाई।' प्रश्नहरू • निबन्धांशका आधारमा 'म' पात्रमा कस्ता-कस्ता विशेषता पाइन्छन्? • जड्चल्दा पर्खाइलाई किन जुम्स्याइँको जन्मदाता भनिएको हो? • 'म' पात्रले कुन-कुन कामका लागि पर्खाइको सामना गर्नुपरेको छ? • निबन्धांशमा भने जस्तै सबैलाई पर्खनुपर्ने अवस्थाको अन्त्य गर्न के गर्नुपर्ला? उत्तरहरू • 'म' पात्र (लेखक स्वयं, व्यङ्ग्यात्मक शैलीमा) आफूलाई अत्यन्त सुस्त, अल्छी, अस्तव्यस्त (जुम्स्याइँलुम्सुङ) र निराश तर आत्म-हास्यबोध भएको व्यक्तिका रूपमा प्रस्तुत गर्छन्। • निरन्तर हुने पर्खाइले नै मानिसलाई अल्छी, सुस्त र अस्तव्यस्त बनाउँछ भन्ने आशयले जड्चल्दा पर्खाइलाई जुम्स्याइँको जन्मदाता भनिएको हो। • 'म' पात्रले कामले गएकी आमाको फर्किने पर्खाइ, जागिरमा गएका बाबुको पर्खाइ, गुरुको पाठ पढाउने पर्खाइ, माया दिने मान्यजनको पर्खाइ, जागिर पाउने आश्वासनको पर्खाइ, तलब पाउने दिनको पर्खाइ, उपचार गर्ने ओखतीको पर्खाइ, बिदा दिने निर्देशकको पर्खाइ, र लुगा सिउने सूचीकारको पर्खाइ गरी थुप्रै कामका लागि पर्खाइको सामना गर्नुपरेको छ। • सबैलाई पर्खनुपर्ने अवस्थाको अन्त्य गर्न मानिसहरूले एकअर्कालाई झुटो आश्वासन नदिने, समयमै काम गर्ने र गराउने, र इमानदार तथा जिम्मेवार व्यवहार अपनाउनुपर्छ।

अंश: 'जे होस् ल, आफ्नै कुरा गरूं...आखिर पर्खन सबै पर्खन्छन्, सबै पर्खाउँछन्।' प्रश्नहरू • अनुच्छेदमा शिक्षित मानिसलाई कस्तो व्यङ्ग्य गरिएको छ? • कसैसँग काम लिनका लागि पर्खनै पर्ने चलन हटाउन हामीले के गर्नुपर्ला? उत्तरहरू • यस अनुच्छेदमा शिक्षित र सभ्य मानिसहरूले साधारण भाषामा 'पर्खनु' भन्नुको सट्टा 'धैर्य गर्नुहोस्' जस्ता चिल्ला शब्द प्रयोग गरी वास्तविकतालाई लुकाउने प्रवृत्तिप्रति व्यङ्ग्य गरिएको छ। • कसैसँग काम लिनका लागि पर्खनुपर्ने चलन हटाउन हामीले समयको पाबन्दी अपनाउनुपर्छ, आफूले गरेको वाचा पूरा गर्नुपर्छ, र अनावश्यक रूपमा अर्कालाई झुटो आश्वासन दिएर पर्खाउने बानी त्याग्नुपर्छ।

अनुच्छेद: 'मानिस र वनस्पतिविच गहिरो सम्बन्ध छ...त्यसैले मानिसको अस्तित्वका लागि वनस्पति जगत्को महत्त्वपूर्ण योगदान रहेको हुन्छ।' प्रश्नहरू र उत्तर • मानिसको बाँच्ने आधार के हो? — मानिसको बाँच्ने आधार वनस्पति हो। • उद्योगका लागि आवश्यक कच्चा पदार्थको मूल स्रोत के हो? — उद्योगका लागि आवश्यक कच्चा पदार्थको मूल स्रोत वनस्पति हो। • मानिसलाई सास फेर्न र बाँच्न आवश्यक अमूल्य तत्त्व अक्सिजनको स्रोत के हो? — हरिया वनस्पति नै मानिसलाई सास फेर्न र बाँच्न आवश्यक अक्सिजनको स्रोत हो।

निबन्धको अन्तिम दुई अनुच्छेदमा लेखकले भन्छन् — सबैलाई पर्खनुपर्ने अवस्थाबाट डराउनु पलायनवादिता हो; पर्खाइबाट डराउने व्यक्ति कातर र अबुझ हुन्छ। लेखक र सम्पादक दुवैले नपर्खी बस्न नसक्ने भए पनि, उनीहरू दुवै एउटा त्यस्तो संसार सिर्जना गर्न चाहन्छन् जहाँ कसैले कसैलाई खोक्रा वाचाले मात्र टार्न नसकोस्। तर यथार्थमा त्यो चाहना तुरुन्तै पूरा नहुने भएकाले लेखक आफैं पनि सुस्त गतिमा भए पनि पर्खिरहन्छन् र अन्त्यमा सम्पादकलाई घर गएर उनकी श्रीमतीले पर्खिरहेकी हुन सक्ने भन्दै, आफैंले पनि कुनै दिन लेख लेखेर पत्रिकामा छपाउने वाचा गर्दै बिदा माग्छन्।

प्रश्नहरू • 'पर्खोस्' निबन्धको विषयवस्तुमाथि प्रकाश पार्नुहोस्। • निबन्धको 'सत्य, समता र शान्ति पर्खँदै आएको मानिस झन् विषमताको विषले बौलाहिरहेछ, अशान्त भइरहेछ।' भन्नुको तात्पर्य के हो? • निबन्धमा मानिसका कस्ता कमी-कमजोरीप्रति व्यङ्ग्य गरिएको छ? • यस निबन्धबाट कस्तो सन्देश पाउन सकिन्छ? उत्तरहरू • 'पर्खोस्' निबन्ध भैरव अर्यालद्वारा रचित हास्यव्यङ्ग्यात्मक निबन्ध हो, जसमा सम्पादकले लेखकसँग लेख माग्दा लेखकले बारम्बार 'पर्खोस्' भनी टार्दै आएको प्रसङ्गबाट सुरु गरी, समाजका विभिन्न पात्र र वर्गका मानिसहरू कसै न कसैको पर्खाइमा रहेको कुरालाई व्यङ्ग्यात्मक ढङ्गले उजागर गरिएको छ। यसले नेपाली समाजमा व्याप्त ढिलासुस्ती, झुटो आश्वासन र प्रतीक्षाको संस्कृतिलाई कटाक्ष गर्दछ। • यसको तात्पर्य हो — मानव सभ्यताको सुरुदेखि नै मानिसले सत्य, समानता र शान्तिको खोजी गर्दै आए पनि, आजसम्म पनि समाजमा व्याप्त असमानता, विभेद र अन्यायका कारण मानिस झनै अशान्त र व्याकुल बन्दै गइरहेको छ। • निबन्धमा मानिसहरूको ढिलासुस्ती, झुटो आश्वासन दिने बानी, समयको पाबन्दी नमान्ने प्रवृत्ति, चिल्ला शब्दको प्रयोग गरी यथार्थ लुकाउने प्रवृत्ति, र आफ्नो जिम्मेवारीबाट पन्छिने प्रवृत्तिप्रति व्यङ्ग्य गरिएको छ। • यस निबन्धबाट यस्तो सन्देश पाउन सकिन्छ — मानिसले अनावश्यक रूपमा अरूलाई झुटो आश्वासन दिएर पर्खाउनुभन्दा समयमै आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्नुपर्छ; तर पर्खाइबाट पूर्णतः भाग्न पनि सकिँदैन, त्यसैले धैर्यका साथ पर्खनु र आफ्नो कर्तव्य निर्वाह गर्नु नै जीवनको यथार्थ हो।

प्रश्नहरू • सबै पर्खाइको पछिल्तिर मेरा सयौं सपना पर्खिरहेछन्, इच्छा र आकाङ्क्षा पर्खिरहेछन्। • हामी दुवै चाहन्छौं एउटा त्यस्तो दुनियाँ सिर्जना गरौं जहाँ कसैले कसैलाई कुराले मात्र टार्न नसकोस्! उत्तरहरू • यस भनाइले जनाउँछ — मानिसको हरेक पर्खाइभित्र उसका असंख्य सपना, चाहना र महत्वाकांक्षा लुकेका हुन्छन्। मानिस केवल कुनै एउटा कुराको मात्र पर्खाइमा हुँदैन, बरु त्यो पर्खाइको पछाडि उसका जीवनभरका असीमित इच्छा र आकाङ्क्षाहरू पनि उत्तिकै पर्खिरहेका हुन्छन्, जुन कहिल्यै पूर्ण रूपमा पूरा नहुने प्रकृतिका हुन्छन्। • यस भनाइले लेखक र सम्पादक (र व्यापक रूपमा सम्पूर्ण मानव समाज) को साझा आकाङ्क्षा व्यक्त गर्छ — उनीहरू एउटा त्यस्तो आदर्श समाज निर्माण गर्न चाहन्छन् जहाँ कसैले पनि अर्कालाई खोक्रा वाचा वा झुटो आश्वासनले मात्र टारेर पन्छिन नसकोस्; जहाँ वचन र व्यवहारबिच तालमेल होस्।

यस निबन्धमा नेपाली समाज र प्रशासनिक संस्कृतिमा व्याप्त ढिलासुस्ती, कामचोर प्रवृत्ति, झुटो आश्वासन दिने बानी, कागजी प्रक्रियामा हुने अनावश्यक ढिलाइ, र शिक्षित वर्गले चिल्ला शब्द प्रयोग गरी यथार्थ लुकाउने प्रवृत्तिमाथि तीखो व्यङ्ग्य गरिएको छ। साथै समाजका विभिन्न तह र वर्गका मानिस (किसान, कर्मचारी, विद्यार्थी, सैनिक आदि) सबैले कुनै न कुनै रूपमा अनावश्यक पर्खाइको सिकार हुनुपरेको यथार्थलाई हास्यव्यङ्ग्यात्मक शैलीमा उजागर गरिएको छ, जसले हाम्रो सामाजिक र प्रशासनिक व्यवस्थामा रहेको अकर्मण्यता र गैरजिम्मेवारीपनलाई देखाउँछ।

चित्रमा गाउँको खुला चौतारीजस्तो ठाउँमा एक जना महिला वक्ता 'समुदाय' लेखिएको बोर्डको छेउमा उभिई उपस्थित समुदायका मानिसलाई सम्बोधन गरिरहेकी छिन्। समूहमा विभिन्न उमेर, लिङ्ग र पहिरनका मानिसहरू गोलाकार घेरामा बसेर ध्यानपूर्वक कुरा सुनिरहेका छन्। पछाडि गाउँका घर, रुख र पहाडी परिवेश देखिन्छ, जसले यो दृश्य ग्रामीण समुदाय-सभा वा जनचेतनामूलक कार्यक्रम भएको झल्काउँछ।

नमुना टिप्पणी: विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य बढ्नासाथ नेपालजस्ता आयातमुखी देशमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य पनि बढ्ने गर्छ। यसले यातायात खर्च बढाउने मात्र नभई दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्यसमेत बढाउँछ, जसले सर्वसाधारणको जीवनयापनलाई प्रत्यक्ष असर पुऱ्याउँछ। किसान, व्यापारी र यातायात व्यवसायी सबै प्रभावित हुन्छन्। मूल्यवृद्धिको असर कम गर्न सरकारले वैकल्पिक ऊर्जा स्रोत (जलविद्युत्, सौर्य ऊर्जा) मा लगानी बढाउनुपर्छ, सार्वजनिक यातायातलाई विद्युतीकरण गर्नुपर्छ, र इन्धनको मितव्ययी प्रयोगका लागि जनचेतना फैलाउनुपर्छ। दीर्घकालमा पेट्रोलियम पदार्थमाथिको निर्भरता घटाई आन्तरिक ऊर्जा उत्पादनमा जोड दिनु नै दिगो समाधान हो।

(क) आर्थिक समृद्धिमा पर्यटन उद्योग नेपाल हिमाल, पहाड, प्राकृतिक सौन्दर्य र बहुसांस्कृतिक विविधताले सम्पन्न पर्यटकीय गन्तव्य हो। पर्यटन उद्योगले रोजगारी सिर्जना, विदेशी मुद्रा आर्जन र स्थानीय अर्थतन्त्रलाई प्रत्यक्ष टेवा पुऱ्याउँछ। होटल, यातायात, हस्तकला र गाइड सेवाजस्ता क्षेत्रमा प्रत्यक्ष रोजगारी सिर्जना हुन्छ भने स्थानीय उत्पादनको बजारीकरणमा समेत सहयोग पुग्छ। यदि पूर्वाधार विकास, सुरक्षा र प्रचारमा थप लगानी गरियो भने पर्यटन नेपालको आर्थिक समृद्धिको मेरुदण्ड बन्न सक्छ। (ख) मेरो जीवनको लक्ष्य मेरो जीवनको लक्ष्य आफ्नो सिप र ज्ञानको उचित प्रयोग गरी समाज र देशको उन्नतिमा योगदान पुऱ्याउनु हो। म कडा परिश्रम र निरन्तर सिकाइमार्फत आफूलाई सक्षम बनाउँदै, आफ्नो परिवार र समुदायका लागि उपयोगी व्यक्ति बन्न चाहन्छु। जीवनमा जतिसुकै कठिनाइ आए पनि इमानदारी र धैर्यका साथ अघि बढ्दै आफ्नो लक्ष्य पूरा गर्ने अठोट मैले लिएको छु। (ग) नेपालको विकासमा जलस्रोतको भूमिका नेपाल जलस्रोतमा धनी देश हो। यहाँका नदीनाला र हिमताल जलविद्युत् उत्पादन, सिँचाइ र खानेपानीका लागि महत्त्वपूर्ण स्रोत हुन्। जलविद्युत् उत्पादनले न केवल आन्तरिक ऊर्जा आवश्यकता पूरा गर्छ, बरु छिमेकी देशमा विद्युत् निर्यात गरी विदेशी मुद्रा आर्जन गर्ने सम्भावना पनि राख्छ। उचित योजना र लगानीका साथ जलस्रोतको प्रयोग गर्न सकियो भने नेपालको आर्थिक विकासमा यसले क्रान्तिकारी भूमिका खेल्न सक्छ।

(क) प्रश्नहरू • समीक्षात्मक सोच भन्नाले के बुझिन्छ? • समीक्षात्मक सोचले विद्यार्थीलाई के कुरामा आत्मनिर्भर बनाउँछ? • समीक्षात्मक सोचको प्रयोग कसकसमा हुनु जरुरी छ? • समीक्षात्मक सोचले के कुरामा फाइदा पुऱ्याउन सक्छ? उत्तरहरू • कुनै पनि विषयवस्तु वा कृतिका बारेमा गुण-दोष छुट्याउन गरिने विवेचनात्मक सोचलाई समीक्षात्मक सोच भनिन्छ। • समीक्षात्मक सोचले विद्यार्थीलाई प्रतिबिम्बात्मक रूपमा चिन्तन गर्न, आफ्नो व्यक्तिगत सिकाइको जिम्मेवारी लिन, तर्कको सङ्गति बुझ्न, ध्यान दिएर सुन्न, र आत्मविश्वासका साथ बहस गर्न तथा जीवनपर्यन्त सिकाइका लागि आत्मनिर्भर बनाउँछ। • समीक्षात्मक सोचको प्रयोग शिक्षक, विद्यार्थी र साथीभाइ सबैमा हुनु जरुरी छ। • समीक्षात्मक सोचले आफ्नो चिन्तन र सोच पछाडिका कारणबारे सोच्न, आफूले निर्णय लिने वा समस्या समाधान गर्ने तरिकाबारे फर्केर हेर्न, र आधारभूत शिक्षादेखि उच्च शिक्षासम्म सबै विद्यार्थीलाई फाइदा पुऱ्याउन सक्छ। (ख) भाषिक संरचना र वर्णविन्यास पहिचान • 'विद्यार्थीलाई समीक्षात्मक सोचमा तल्लीन बनाउनुपर्छन्।' लाई पदसङ्गति मिलाई: 'विद्यार्थीलाई समीक्षात्मक सोचमा तल्लीन बनाउनुपर्छ।' • 'शिक्षक र साथीभाइले राखेका तर्कको विश्लेषण गर्दा समीक्षात्मक सोचको उपयोग हुनुहुन्छ।' लाई पदसङ्गति मिलाई: 'शिक्षक र साथीभाइले राखेका तर्कको विश्लेषण गर्दा समीक्षात्मक सोचको उपयोग हुन्छ।' • हलन्त-अजन्त प्रयोगसम्बन्धी त्रुटि सच्याई: 'जिम्मेवारी लिन, समीक्षात्मक सोच, गुण दोष छुट्याउन गरिने' (अनावश्यक हलन्त हटाइयो)।

सन्दर्भ: खचाखच भरिएको बसमा रणवीरले ठाउँ खोज्दा यात्रुले ठाउँ नभएको बताउँदा उनी अर्को सिटतिर गए, तर त्यहाँ पनि उही व्यवहार दोहोऱ्याए। रणवीरको यो व्यवहार देखेर नजिकैको सिटमा बसेका यात्रु मुसुमुसु हाँस्दै 'मान्छेको स्वभाव!' भने। कार्य: तपाईं पनि कक्षामा अर्काको लेख-रचनाको नक्कल गरी लेखक बन्न खोज्ने व्यक्तिप्रति व्यङ्ग्य गर्दै हास्यव्यङ्ग्यात्मक प्रस्तुति दिनुहोस्। नमुना प्रस्तुति: हाम्रो समाजमा एक थरी 'लेखक' महोदय हुनुहुन्छ, जो आफैं एक हरफ नलेखी अरूको निबन्ध टिपेर आफ्नै नाममा टाँस्नुहुन्छ! उहाँलाई सोध्नुहोस् 'यो लेख कसले लेखेको?' त भन्नुहुन्छ, 'ओहो, यो त मेरै मौलिक सिर्जना हो नि!' — मानौं नक्कल गर्नु पनि एउटा ठुलो 'सिप' हो। साँच्चै, नक्कल गरेर लेखक बन्न खोज्नेहरूलाई थाहा छैन, सिर्जनाको पसिना नबगाई पाइने यश धेरै दिन टिक्दैन — जसरी बोर्लिएको बादल धेरैबेर आकाशमा अडिँदैन!

यस खण्डका प्रश्नहरू ('सुनाइ पाठ १३') श्रव्य सामग्रीमा आधारित रहेकाले र सो श्रव्य सामग्री यहाँ उपलब्ध नभएकाले यी प्रश्नहरू यस स्रोत सामग्रीबाट समाधान गरिएका छैनन्। कक्षामा वास्तविक श्रव्य सामग्री सुनेर मात्र यी प्रश्नको सही उत्तर दिन सकिन्छ। प्रश्नहरू (सन्दर्भका लागि मात्र) • सबै मानिस एकै किसिमका हुँदैनन्। (ठिक/बेठिक जाँच्नुहोस्) • मेरो छोरो जतातिर हुल छ, त्यतैतिर लाग्ने प्रवृत्तिको नहोस्। (ठिक/बेठिक जाँच्नुहोस्) • कहिलेकाहीं आँखाबाट आँसु झार्नु लाजमर्दो कुरो हो। (ठिक/बेठिक जाँच्नुहोस्) • मेरो छोरो दुःख र कष्टमा प्रफुल्ल रहन सक्ने होस्। (ठिक/बेठिक जाँच्नुहोस्) • समाजमा कस्ता-कस्ता मानिस हुन्छन्? • छोरालाई फूलको शाश्वत रहस्य बुझ्न केही समय दिनुहोस्, भन्नुको आशय के हो? • आगाको लप्काबाट के खारिन्छ? • अनुच्छेदमा छोरालाई कस्तो बन्न प्रेरित गराउन खोजिएको छ?

पदसङ्गति भनेको वाक्यमा कर्ता (वचन, पुरुष, लिङ्ग, आदर) अनुसार क्रियापदको रूप मिल्नु हो। जस्तै 'रमा पुस्तक पढ्छिन्' वाक्यमा 'रमा' एकवचन, तृतीय पुरुष, स्त्रीलिङ्ग र सामान्य आदरको भएकाले क्रियापद पनि सोहीअनुसार 'पढ्छिन्' रूपमा प्रयोग भएको छ। यसरी वचन, पुरुष, लिङ्ग र आदरअनुसार क्रियापदको रूप मिलाउनुलाई नै पदसङ्गति भनिन्छ।

मूल अनुच्छेद: 'कक्षाका साथीहरू वनभोज गएछ। सीता र रीता वनभोज गइनछ। गीता चाहिं गएछ...गीता समयमा घर आएकामा आमा खुसी भइछ।' पदसङ्गति मिलाइएको अनुच्छेद: 'कक्षाका साथीहरू वनभोज गएछन्। सीता र रीता वनभोज गइनछन्। गीता चाहिं गइछ। बुबाले सबैलाई वनभोज जान अनुमति दिएछन्। आमाले पनि सहमति जनाएछिन्। उहाँले गीतालाई ढिलो नगर्नू भनिछन्। आमाले तँ चाँडै आउ र बेलुकी घुम्न जाऔंला भनिछिन्। आमाले मलाई ढिलो नगर्न भनेकी छिन् भनी गीताले साथीलाई भनिछ। गीताले आमाको कुरा मानिछ र समयमा घर आइछ। गीता समयमा घर आएकामा आमा खुसी भइछिन्।'

मूल अनुच्छेद: 'तैंले के गरिस् भनेर मलाई साथीले सोध्यो। मैले गृहकार्य गरें भनेपछि उसले मलाई भन्यो, अब म पनि गृहकार्य गर्छ। तँ पनि गृहकार्य गर। उमेश, रमेश, श्यामले पनि गृहकार्य सकेछन्।' पुनर्लेखन गरिएको अनुच्छेद: 'तैंले के गरिस् भनेर मलाई साथीले सोध्यो। मैले गृहकार्य गरें भनेपछि उसले मलाई भन्यो, "अब म पनि गृहकार्य गर्छु।" तँ पनि गृहकार्य गर्। उमेश, रमेश, श्यामले पनि गृहकार्य सकेछन्।'

नमुना निबन्ध: आजकाल समाजमा विकृतिको खेती साह्रै फस्टाएको छ। सामाजिक सञ्जालमा 'लाइक' का लागि जे-जस्तो नाटक गर्न पनि कोही पछि पर्दैन। कोही एक थोपा पानी खर्च नगरी बगैंचामा उभिएर फोटो खिचाउँछन्, अनि क्याप्सनमा लेख्छन् — 'प्रकृतिप्रेमी!' कोही सामाजिक कार्यक्रममा एक रुपियाँ नदिई सबैभन्दा ठुलो स्वर निकालेर 'दान' को महिमा गाउँछन्। भ्रष्टाचारविरुद्ध भाषण दिने नेताको घरमै भने भ्रष्टाचारको भण्डार भेटिन्छ। साँच्चै, हाम्रो समाज अब 'देखिनु' र 'हुनु' बिचको भिन्नता बिर्सिसकेको छ — देखिनका लागि जे पनि गर्छौं, तर साँच्चै हुनका लागि केही गर्दैनौं!

यो व्यक्तिगत रुचिमा आधारित मौखिक प्रस्तुति-क्रियाकलाप हो, जुन विद्यार्थीले आफूले सुनेको वा हेरेको कुनै हास्यव्यङ्ग्य रचना छानी त्यसको विषयवस्तु र सन्देश कक्षामा सुनाउनुपर्छ। यसको निश्चित लिखित उत्तर हुँदैन।