शत्रु

शब्दहरू: यश, रैती, अकलुषित, भरोसा, जमदार, गर्व, भटनी, अप्रिय, दुर्गुण, आर्जन, व्यापक

अनुच्छेद: 'पूजा तिज पर्व मनाउन हिराको हार लगाएर आफ्नै सुरमा माइत हिँडिन्...तिजको दिन रातो टीका लगाएर छमछम नाच्ने उनको रहर यसपालि पूरा हुने भएको छ।'

अनुच्छेद: 'चन्द्रराम गजक्क परेर बसेका बेला कुन्नि कसले प्याट्ट हिर्काएछ। चन्द्रराम धुरुधुरु रुन थालेछन्...हर्कबहादुरसँग पुलिस गुरुगुरु दौडिँदै चन्द्ररामकहाँ पुगेछन्।' अनुकरणात्मक (ओनोमेटोपोइक) शब्दहरू: • गजक्क • प्याट्ट • धुरुधुरु • टुलुटुल • फटाफट • स्याँस्याँ • गुरुगुरु

नमुना पुनर्लेखन: कृष्ण राय झस्स जुरमुरिँदै उठे, तबसम्म आक्रमणकारी फुरुक्क भागिसकेको थियो। 'मलाई कसले यसरी आक्रमण गऱ्यो होला?' तिनी ढुक्ढुक् हृदयले विचार गर्न थाले। सब तन्द्रा अवस्थामा भ्रम जस्तो लाग्यो, तर भित्तामा ठक्क लागेर भाँचिएको लट्ठीको टुक्रा त भ्रम हुन सक्दैन। कृष्ण रायले बिछ्यौनाबाट सुस्तसुस्त निहुरिकन त्यस टुक्रालाई टिपे, हेरेर गम्न थाले, 'को मेरो शत्रु हुन सक्छ?' (यो एउटा नमुना मात्र हो; विद्यार्थीले अन्य उपयुक्त अनुकरणात्मक शब्द राखेर पनि लेख्न सक्छन्।)

शब्दहरू: सान्त्वना, सिद्धान्त, पुँजी, मध्यस्थ, फैसला, अङ्कमाल, स्वाभिमान, समर्थक, धैर्य • सान्त्वना — जनककुमारीको छोरो मर्दा कृष्ण रायको सान्त्वनाले उनलाई ठुलो आराम मिल्यो। • सिद्धान्त — कसैलाई कर्जा दिनु कृष्ण रायको सिद्धान्तविरुद्ध थियो। • पुँजी — उनले जम्मा गरेको पुँजी थोरै मात्रै भए पनि उनी सन्तुष्ट थिए। • मध्यस्थ — गाउँका झगडामा कृष्ण राय सधैं मध्यस्थ बन्थे। • फैसला — मध्यस्थको फैसलाले कहिल्यै कसैलाई असन्तुष्ट पारेको थिएन। • अङ्कमाल — कृष्ण रायले आफ्नो दुर्गुणलाई नै गुण ठानेर अङ्कमाल गरिरहेका थिए। • स्वाभिमान — त्यो युवक निकै स्वाभिमानी थियो, त्यसैले कठोर शब्दले उसलाई गहिरो चोट पुऱ्यायो। • समर्थक — कुनै पनि मध्यस्थ दुवै पक्षको समर्थक हुन सक्दैन। • धैर्य — रामेले धेरै गाली सहेको थियो, तर आजको भटनीले उसको धैर्यको अन्त्य गऱ्यो।

यो मौखिक उच्चारण-अभ्यास हो। शब्दहरू: तन्द्रा, आक्रमण, अकलुषित, दुर्गुण, मध्यस्थ, कृष्ण, बिच्छ्यौना, इन्स्पेक्टर, निर्दोष। यी शब्द उच्चारण गर्दा प्रत्येक अक्षर र संयुक्ताक्षर (जस्तै न्द्रा, क्र, ध्य-स्थ, च्छ्यौ) लाई स्पष्ट पारी बोल्नुपर्छ।

यो विद्यार्थीले आफैं बोलेर जाँच्ने उच्चारण-अभ्यास हो। पाठबाट लिइएका नमुना शब्दहरू: • कर्तव्य • सन्तोष • स्वाभाविक • दुर्गुण • अकलुषित • दृष्टिविहीन • सम्मान • तन्द्रा • विश्वास • आक्रमणकारी

यो गति र यति (उतारचढाव, विराम) मिलाई गरिने मौखिक वाचन-अभ्यास हो, जुन कक्षामा शिक्षकको निर्देशनमा गर्नुपर्छ।

प्रश्नहरू • 'शत्रु' कथामा कृष्ण रायले रेलको डिब्बामा भएको झगडा सम्भेको घटना कतिऔं अनुच्छेदमा छ? • कथामा कृष्ण रायको सोचलाई परिवर्तन गराउने मुख्य सन्दर्भ कुनलाई मानिन्छ? • कथाको पाँचौं अनुच्छेदको शीर्ष वाक्य कुन हो? • कथाको समापन कुन घटनाबाट भएको छ? उत्तरहरू • कृष्ण रायले रेलको डिब्बामा भएको झगडा सम्झेको घटना कथाको पछिल्लो भाग (लट्ठी प्रहारपछि आत्मचिन्तन गर्ने अनुच्छेद) मा उल्लेख भएको छ, जहाँ उनले रेलको डब्बा, हाटको धक्का र निकालिएका नोकरहरूसमेत सम्झन्छन्। • कथामा कृष्ण रायको सोचलाई परिवर्तन गराउने मुख्य सन्दर्भ भनेको रातको समयमा भएको लट्ठी प्रहारको घटना हो, जसले उनलाई आफू शत्रुविहीन छैन भन्ने यथार्थतर्फ सोच्न बाध्य बनायो। • कथाको पाँचौं अनुच्छेदको शीर्ष वाक्य हो — 'कृष्ण राय धेरै भगडामा मध्यस्थ भएका थिए।' • कथाको समापन भोलिपल्ट घटनाको जाँच गर्न आएको प्रहरी इन्स्पेक्टरले सोधेको प्रश्नमा कृष्ण रायले धेरैजनाको नाम लिएको घटनाबाट भएको छ।

यो श्रुतलेखन (डिक्टेसन) अभ्यास हो। 'आँखामा राखे पनि नबिभ्काउने...' देखि सुरु हुने पहिलो अनुच्छेद शिक्षकले पढ्दा सुनेर विद्यार्थीले लेख्नुपर्छ।

कथांश: 'कृष्ण राय धेरै भगडामा मध्यस्थ भएका थिए...मध्यस्थले एउटा न एउटाको शत्रु हुनैपर्छ, कृष्ण रायले बिउँझे भैं यो ज्ञान आर्जन गरे।' प्रश्नहरू • कृष्ण रायले गर्व गर्ने कुरा के थियो? • कृष्ण रायले गोविन्द पण्डितमाथि किन शङ्का गरे? • कृष्ण रायलाई गाउँमा सम्मान गर्नुको कारण के हो? • 'मध्यस्थ दुवै पक्षको समर्थक हुन सक्दैन।' भन्नुको तात्पर्य के हो? उत्तरहरू • आफूले धेरै झगडामा निष्पक्ष मध्यस्थता गरेको र यसैले गाउँमा ठुलो सम्मान पाएको कुरामा कृष्ण राय गर्व गर्थे। • गोविन्द पण्डित र गोरे जमदारको खेतसम्बन्धी झगडामा मध्यस्थता गर्दा फैसला गोरे जमदारकै पक्षमा भएकाले, हारेका गोविन्द पण्डित आफ्नो शत्रु बनेको हुन सक्छ भनी कृष्ण रायले शङ्का गरे। • उनी सधैं निष्पक्ष र इमानदार भई मध्यस्थता गर्थे र उनको फैसलामा गाउँलेको गहिरो विश्वास थियो; यसैले गाउँमा उनलाई धेरै सम्मान थियो। • मध्यस्थताको प्रकृतिले नै एक पक्षको विपक्षमा फैसला दिनुपर्ने हुन्छ, त्यसैले हारेको पक्ष मध्यस्थसँग रुष्ट हुन सक्छ भन्ने आशय यसमा छ।

प्रश्नहरू • कृष्ण राय केमा धेरैपटक मध्यस्थ भएका थिए? • गोविन्द पण्डित र गोरे जमदारको झगडा केको थियो? • मास्टरले कृष्ण रायसँग किन रिस पोखे? • मध्यस्थताबाट कृष्ण रायले अन्त्यमा के ज्ञान आर्जन गरे? उत्तरहरू • कृष्ण राय गाउँका धेरै झगडामा मध्यस्थ भएका थिए। • उनीहरूको झगडा खेतसम्बन्धी थियो। • मास्टर र कैयाँको झगडामा फैसला कैयाँको पक्षमा भएकाले मास्टरले रिस पोखेका थिए। • मध्यस्थले एउटा न एउटा पक्षको शत्रु हुनैपर्छ भन्ने ज्ञान उनले आर्जन गरे।

(चौथो अनुच्छेद: 'कृष्ण राय जुरमुरिँदै उठे...नाहक कृष्ण राय यस दुर्गुणलाई गुण ठानेर अङ्कमाल गरिरहेका थिए।') • आक्रमणपछि ब्युँझँदा आक्रमणकारी भागिसकेको थियो; कृष्ण रायले आफूलाई कसले आक्रमण गऱ्यो भनी सोच्न थाले। • सुरुमा उनले हिसाबमा गोलमाल गरेको फेला परी लज्जित भएका बलभद्रलाई शङ्का गरे। • नोकरी खोज्न आएको तर काममा नलगाई अप्रिय शब्द भनिएका युवकलाई पनि उनले शङ्का गरे। • आफूलाई अकलुषित र निर्दोष ठान्ने कृष्ण रायलाई आफ्नो साँचो दुर्गुण (अरूलाई तँछाडमछाड गरी उपदेश दिने बानी) नै गुण जस्तो लाग्थ्यो, जुन उनको ठुलो कमजोरी थियो।

प्रश्नहरू (बुँदा) • भद्र, शान्त र सहयोगी पात्र • गाउँको भगडामा मध्यस्थको भूमिका निर्वाह गर्ने पात्र • सबै कुराले सम्पन्न भएको पात्र • आफ्नो कोही शत्रु नभएको ठान्ने पात्र • लट्ठी प्रहारपछि धेरैमाथि शङ्का व्यक्त गर्ने पात्र • आफ्ना विगतका प्रत्येक कार्यबाट शत्रु जन्मिएका हुन सक्ने ठानी मनमनै विचलित हुने पात्र • शत्रु सबैका हुने रहेछन् भन्ने तत्त्वबोध गर्ने पात्र उत्तरहरू • कृष्ण राय स्वभावले नरम र सहयोगी थिए; दुःख पर्दा सबैको सहायतामा तत्पर रहन्थे — जनककुमारीको छोरो मर्दा उनैको सान्त्वनाले सबभन्दा ठुलो आराम मिलेको प्रसङ्गले यो पुष्टि हुन्छ। • गाउँका झगडामा गाउँलेले विश्वास गरी उनलाई नै मध्यस्थ बनाउँथे; गोविन्द पण्डित-गोरे जमदार र मास्टर-कैयाँबिचको झगडा यसका उदाहरण हुन्। • उनीसँग धन, यश र सम्मान थियो; सन्तान नभए पनि भतिजोलाई पालेर त्यो अभाव पूर्ति गरेका थिए। • ४५ वर्षको जीवनमा कसैलाई शत्रु नबनाएको कुरामा उनी सन्तुष्ट र गर्वित थिए। • आक्रमणपछि उनले रामे, बलभद्र, युवक, गोविन्द पण्डित लगायत धेरैलाई शङ्काको घेरामा राखे। • आफ्ना साना-साना निर्णय, हप्काइ र फैसलाले पनि कसैलाई शत्रु बनाएको हुन सक्छ भनी उनी चिन्तित भए। • अन्त्यमा उनले महसुस गरे — कोही पनि पूर्ण रूपमा शत्रुरहित हुन सक्दैन; सबैका कुनै न कुनै शत्रु हुन्छन्।

दिइएका घटना (क्रमबद्ध नभएका) • काम बिगार्दा रामे नोकरमाथि रिसाएको घटना सम्भन् • इन्स्पेक्टरले सोध्दा धेरैमाथि शङ्का व्यक्त गर्नु • एक दिन लट्ठी प्रहार हुनु • कृष्ण राय आँखामा राखे पनि नबिभ्काउने खालका हुनु • तिनका मनमा धेरै प्रकारका विचार आउनु • मध्यस्थताको भूमिका निर्वाह गर्दा जमदारको पक्षमा न्याय दिनु • ४५ वर्षसम्म शत्रु नहुनु • लट्ठीले आक्रमण गर्ने व्यक्तिको पहिचान नहुनु • कुरामा कुरा चल्दा कृष्ण रायले उसलाई अप्रिय शब्द भन्नु सही क्रम • कृष्ण राय आँखामा राखे पनि नबिभ्काउने खालका हुनु • ४५ वर्षसम्म शत्रु नहुनु • तिनका मनमा धेरै प्रकारका विचार आउनु • एक दिन लट्ठी प्रहार हुनु • लट्ठीले आक्रमण गर्ने व्यक्तिको पहिचान नहुनु • काम बिगार्दा रामे नोकरमाथि रिसाएको घटना सम्भन् • कुरामा कुरा चल्दा कृष्ण रायले उसलाई अप्रिय शब्द भन्नु • मध्यस्थताको भूमिका निर्वाह गर्दा जमदारको पक्षमा न्याय दिनु • इन्स्पेक्टरले सोध्दा धेरैमाथि शङ्का व्यक्त गर्नु

प्रश्नहरू • 'शत्रु' कथाका कृष्ण रायको व्यक्तित्व कस्तो थियो? • कृष्ण रायले किन आफूलाई शत्रुविहीन ठान्थे, वर्णन गर्नुहोस्। • यस कथाबाट के सन्देश पाइन्छ? • प्रत्येक व्यक्तिका कृष्ण रायका जस्तै नदेखिने शत्रु होलान् त, कथाका आधारमा अनुमान गर्नुहोस्। उत्तरहरू • कृष्ण राय भद्र, शान्त, सहयोगी र न्यायप्रिय स्वभावका थिए। गाउँको सम्मानित र आर्थिक रूपले सम्पन्न व्यक्ति भई मध्यस्थको भूमिका निर्वाह गर्थे। तर भित्रभित्रै उनी आत्मसन्तुष्ट र अलिक अहंकारी पनि थिए — आफूलाई पूर्ण रूपमा निर्दोष र शत्रुविहीन ठान्ने बानीले उनको व्यक्तित्वमा एक किसिमको भ्रम पनि देखिन्छ। • उनले आफ्नो ४५ वर्षको जीवनमा जानाजानी कसैलाई पनि शत्रु नबनाएको र सधैं भलो गर्ने प्रयास गरेको ठान्थे। तर वास्तविकता फरक थियो — मध्यस्थता, हप्काइ र अनाहकमा दिने सल्लाहको बानीले धेरैको मनमा रिस र असन्तुष्टि उब्जाएको थियो, जुन कुरा उनले कहिल्यै महसुस गरेका थिएनन्। • यस कथाले सिकाउँछ — जीवनमा जति नै भलो, न्याय वा असल आचरण गरे पनि कुनै न कुनै रूपमा कसैको मनमा असन्तुष्टि वा शत्रुता जन्मन सक्छ। पूर्ण रूपमा शत्रुरहित हुनु असम्भवजस्तै हो; त्यसैले आत्मसन्तुष्टिमा रमाउनुभन्दा पहिले आफ्नो व्यवहारप्रति सधैं सचेत रहनुपर्छ भन्ने सन्देश यसले दिन्छ। • हो, कथाका आधारमा अनुमान गर्दा प्रत्येक व्यक्तिका पनि थाहै नपाई नदेखिने शत्रु हुनसक्छन्। किनभने समाजमा बाँच्दा गरिने हरेक निर्णय, फैसला वा व्यवहारले कसैलाई न कसैलाई असर पार्छ, र त्यसबाट अनजानमै कसैको मनमा ईर्ष्या वा रिस उत्पन्न हुन सक्छ।

प्रश्नहरू • कुनै पनि मध्यस्थ दुवै पक्षको समर्थक हुन सक्दैन। • कस्तो अचम्म, निर्दोष कुरामा पनि विषालु सर्प जस्तो बैरी बनाउने साधन लुकिरहेको देखिन्छ। उत्तरहरू • मध्यस्थताको प्रकृति नै यस्तो हो कि एक पक्षलाई सही र अर्को पक्षलाई गलत ठहर गर्नैपर्ने हुन्छ। दुवै पक्षलाई एकैसाथ चित्त बुझाउने फैसला सम्भव नहुने भएकाले, हारेको पक्ष मध्यस्थसँग असन्तुष्ट वा शत्रुतापूर्ण भावना राख्न सक्छ। यसैले जति नै निष्पक्ष भए पनि मध्यस्थ दुवै पक्षको मन जित्न सक्दैन भन्ने यथार्थ यस भनाइले औंल्याएको छ। • यो भनाइले जनाउँछ — कुनै पनि सामान्य, निर्दोष लाग्ने घटना वा व्यवहारमा पनि भविष्यमा विषालु सर्पजस्तो घातक शत्रुता उत्पन्न हुने बीउ लुकेको हुन सक्छ। कृष्ण रायले आफ्ना विगतका साधारण निर्णयलाई पूर्ण रूपमा निर्दोष ठानेका थिए, तर तिनै साना घटनाले कसैको मनमा गहिरो रिस वा प्रतिशोधको भावना जन्माएको हुन सक्छ भन्ने कुरा उनले महसुस गरे।

कृष्ण रायले आफ्नो लामो जीवनमा कसैसँग पनि जानीजानी वा खुलेर शत्रुता राखेका थिएनन्; उनले जे गरे, असल नियतले नै गरेका थिए (मध्यस्थता, हप्काइ, सल्लाह)। त्यसैले उनलाई आफ्नो कुनै एक निश्चित शत्रु छैन भन्ने लागेको थियो। तर वास्तवमा धेरैजना (रामे, बलभद्र, गोविन्द पण्डित, मास्टर, त्यो युवक आदि) सँग कुनै न कुनै रूपमा मनमुटावको सम्भावना बनेको थियो — तर ती सबै साना, अप्रत्यक्ष र अपुष्ट घटना थिए, कसैप्रति पनि ठोस वा प्रमाणित शत्रुता प्रस्ट देखिँदैनथ्यो। यसैले धेरैजनामाथि शङ्का लागे पनि एउटै निश्चित शत्रु पहिचान गर्न उनलाई सकेन।

कृष्ण रायको मानसिक अवस्था कथाभर विभिन्न तहबाट गुज्रिन्छ — सुरुमा गर्व र सन्तोष (शत्रुहीन जीवनको आत्मगौरव) → अचानक लट्ठी प्रहारले चकित र त्रसित हुनु → आक्रमणकारी पत्ता लगाउने प्रयासमा शङ्का र आत्ममन्थन → विगतका घटना सम्झँदा आत्मग्लानि र चिन्ता → अन्ततः आफूले सोचेभन्दा फरक यथार्थको बोध (शत्रु सबैका हुन्छन् भन्ने अनुभूति) → इन्स्पेक्टरलाई धेरैजनाको नाम बताउँदा गम्भीरता र मोहभङ्ग। यसरी कृष्ण रायको मानसिक यात्रा गर्वबाट सुरु भई शङ्का, त्रास, आत्मग्लानि हुँदै यथार्थबोधसम्म पुगेको देखिन्छ, जुन कथाको केन्द्रीय भाव पनि हो।

गाउँका ४५ वर्षका कृष्ण राय भद्र, शान्त र सम्मानित व्यक्ति हुन्, जो १०/१२ वर्षदेखि गाउँबाहिर गएका छैनन्। उनी कर्जा दिनुलाई आफ्नो सिद्धान्तविरुद्ध ठान्छन्, तर दुःख पर्दा सबैलाई सघाउँछन् र गाउँका झगडामा मध्यस्थको भूमिका निभाउँछन्, जसका कारण गाउँमा उनको ठुलो सम्मान छ। सन्तान नभए पनि उनले टाढाको भतिजोलाई पालेका छन् र धन, यश, सम्मान सबैथोक भएकाले आफूलाई भाग्यमानी ठान्छन्। एक रात सुत्न लाग्दा उनी आफ्नो जीवनको सफलतामाथि विचार गर्छन् र सबभन्दा ठुलो सन्तोष यसमा पाउँछन् कि उनको ज्यूँदो जीवनमा कोही पनि शत्रु छैन। ठिक यसै बेला अँध्यारोमा कसैले उनीमाथि लट्ठीले प्रहार गर्छ र भाग्छ। झस्केर उठेका कृष्ण राय आक्रमणकारी को हुन सक्छ भनी सोच्न थाल्छन्। पहिले उनी हिसाब गोलमालमा पक्राउ परी लज्जित भएका बलभद्रलाई शङ्का गर्छन्, त्यसपछि नोकरी नपाई फर्किएको र आफूले कठोर शब्द भनेको युवकलाई। नोकर रामेलाई पनि आजै गाली गरेको सम्झन्छन्। विचार गर्दै जाँदा उनलाई आफूले मध्यस्थ भई गरेका धेरै फैसला सम्झना आउँछन् — गोविन्द पण्डित र गोरे जमदारको झगडामा गोरे जमदारकै पक्षमा दिएको फैसला, र मास्टर-कैयाँको झगडामा कैयाँको पक्षमा दिएको फैसला, जसले मास्टरलाई रुष्ट बनाएको थियो। यी सबै सम्झँदा उनलाई ज्ञान हुन्छ — कुनै पनि मध्यस्थ दुवै पक्षको समर्थक हुन सक्दैन। रेलको डब्बामा भएको झगडा, हाटमा धक्का खाई लडेको मान्छे, आफूले निकालेका नोकर, ईर्ष्यालु दाजुभाइ — यी सबैसँग पनि कुनै न कुनै रूपमा शत्रुताको सम्भावना रहेको उनी महसुस गर्छन्। घटनालाई बिर्सने प्रयत्न गर्दै ओछ्यानमा पल्टँदा उनी शत्रुताको व्यापक सम्बन्धबारे गहिरो चिन्तनमा पुग्छन् — संसारमा पूर्ण रूपमा शत्रुरहित कोही हुँदैन भन्ने निष्कर्षमा पुग्छन्। भोलिपल्ट घटनाको जाँच गर्न आएको प्रहरी इन्स्पेक्टरले 'तपाईंलाई कसैमाथि शङ्का छ?' भनी सोध्दा, गम्भीर भएका कृष्ण रायले रामे, केदार, युवक, गोविन्द पण्डित, कन्हैया, मास्टर, बुधे, लीला, पुष्पराज, रामचन्द्र पराजुली गरी धेरैजनाको नाम लिन्छन् — जसले आफूलाई सदा शत्रुविहीन ठान्ने कृष्ण रायको भ्रम भाँचिएको देखाउँछ।

अनुच्छेद: 'आमाले भन्नुभयो, आज के तरकारी पकाऊँ?...तिमीले पनि खाए है।'

अनुच्छेद: 'हिमालले बयर टिपेर ल्याउँला र खाउँला भनेर हिमांश कुर्दै थियो...तिमीले जाति मान्छे भने म बयर दिउँला क्यारे!'

मूल अनुच्छेद: 'म हिउँदे विदामा इलाम घुम्न जान्छु। म कन्यामको चियाबारी घुम्छु। स्वदेशमा प्रख्यात र विदेशमा निर्यात हुने नेपाली चियाका बारेमा जानकारी लिन्छु। त्यहाँका मानिससँग चिया खेती गर्ने तरिका सिक्छु। म पनि कृषि विषय पढेर गाउँमा चियाखेती गर्छु।' सम्भावनार्थमा परिवर्तन गरिएको उत्तर: 'म हिउँदे विदामा इलाम घुम्न जाउँला। म कन्यामको चियाबारी घुम्ला। स्वदेशमा प्रख्यात र विदेशमा निर्यात हुने नेपाली चियाका बारेमा जानकारी लिउँला। त्यहाँका मानिससँग चिया खेती गर्ने तरिका सिकौंला। म पनि कृषि विषय पढेर गाउँमा चियाखेती गरौंला।'

मूल अनुच्छेद: 'आज पानी पर्ने छ, मकै बारी भिज्ने छ...त्यसले घरखर्च चलाइने छ।' • आज पानी परे मकैबारी भिज्ने छ। • मकैबाली राम्रो भए मकै बजारमा लगेर बेच्न सकिने छ।

नमुना अनुच्छेद: भोलि हाम्रो विद्यालयमा वृक्षारोपण कार्यक्रम हुँदैछ। शिक्षकले भन्नुभयो, 'सबैले एक-एक बिरुवा ल्याओ, र आफ्नो पालो अनुसार रोप्नुहोस्।' (आज्ञार्थ) मैले सोचें, 'म पनि एउटा राम्रो बिरुवा ल्याऊँ, र सबैभन्दा राम्ररी रोपूँ।' (इच्छार्थ) यदि पानी परे बिरुवा छिटो हुर्कने छ; माटो उर्वर भए बिरुवा सप्रने छ। (सङ्केतार्थ) सबैले मिलेर हेरचाह गरे भने आगामी वर्ष यहाँ हराभरा रूखहरू देखिएलान्, र विद्यालयको वातावरण पनि सफा हुनेछ। (सम्भावनार्थ)

• 'हरिप्रसाद खान्छ' (एउटै व्यक्तिको नाम 'हरिप्रसाद') बनाम 'हरि प्रसाद खान्छ' (हरि नामको व्यक्तिले प्रसाद खान्छ) — पदयोग वा पदवियोगले फरक-फरक अर्थ दिन्छ। • 'रामबहादुर छ' (व्यक्तिको नाम 'रामबहादुर') बनाम 'राम बहादुर छ' (राम भन्ने व्यक्ति बहादुर छ) — यी दुवैको अर्थ फरक-फरक हुन्छ।

मूल त्रुटिपूर्ण अनुच्छेद: 'मेरानिम्ति मेरो देशनै महान् छ' भन्ने शीर्षकमा एक जना युवाले निबन्ध लेखे छन्। निबन्ध प्रति योगितामा त्यो निबन्ध प्रथम भए छ। मेरा साथीलेपनि त्यो निबन्ध पढेकारहेछन्। उसलाई निकै मनपरेछ। वास्तवमा निबन्ध न लेख्ने गरे लेख्न सकिँदैन। निबन्ध लेख्दैगयो भने राम्रा निबन्ध लेखिन्छ। सुधारिएको (पदयोग-पदवियोग मिलाइएको) अनुच्छेद: 'मेरा निम्ति मेरो देशनै महान् छ' भन्ने शीर्षकमा एक जना युवाले निबन्ध लेखेछन्। निबन्धप्रतियोगितामा त्यो निबन्ध प्रथम भएछ। मेरा साथीले पनि त्यो निबन्ध पढेका रहेछन्। उसलाई निकै मनपरेछ। वास्तवमा निबन्ध नलेख्ने गरे लेख्न सकिँदैन। निबन्ध लेख्दै गयो भने राम्रा निबन्ध लेखिन्छ।

सङ्केत: शिक्षा र दीक्षा नामका दुई साथीबिच झगडा हुनु; उनीहरूको बोलचाल बन्द हुनु; शिक्षाका बुबा सडक दुर्घटनामा घाइते हुनु; शिक्षाले अरू कसैबाट यो समाचार सुन्नु; अस्पतालको आकस्मिक कक्षमा पुग्दा दीक्षालाई त्यहाँ देख्नु; दीक्षाले अस्पतालमा ल्याएर बुबालाई उपचार गरेको कुरा शिक्षाले थाहा पाउनु। नमुना कथा: शिक्षा र दीक्षा एउटै कक्षाका घनिष्ठ साथी थिए। एक दिन सानो गलतफहमीका कारण दुवैबिच झगडा भयो र त्यसपछि उनीहरूले बोलचाल नै बन्द गरे। दुवै एकअर्कासँग आँखा जुधाउन पनि हिचकिचाउन थाले। केही दिनपछि शिक्षाका बुबा सडक दुर्घटनामा गम्भीर घाइते भए। यो दुःखद समाचार शिक्षाले घरका छिमेकीबाट सुन्यो र हतारहतार अस्पताल दौडियो। आकस्मिक कक्षको ढोकैमा पुग्दा उसले नौलो दृश्य देख्यो — दीक्षा नै त्यहाँ उभिएर बुबाको हेरचाह गरिरहेकी थिइन्। शिक्षाले छक्क पर्दै सोध्यो, 'तिमी यहाँ?' दीक्षाले भनिन्, 'दुर्घटनास्थलमा म संयोगले पुगेकी थिएँ, बुबालाई चिनेकी थिएँ, त्यसैले तुरुन्तै अस्पताल ल्याएँ।' यो सुनेर शिक्षाको आँखा भरिए। उसले आफ्नो पुरानो रिस बिर्सिदै दीक्षालाई अँगालो हाल्यो। त्यस दिनदेखि दुवैको मित्रता पहिलेभन्दा बलियो भयो, र यसले साँचो मित्रता झगडाभन्दा माथि हुन्छ भन्ने कुरा प्रमाणित गऱ्यो।

यो कक्षामा मौखिक रूपमा प्रस्तुत गरिने क्रियाकलाप हो। विद्यार्थीले आफ्नो गाउँ/समुदायमा प्रचलित कुनै एउटा लोककथा खोजेर कक्षामा सुनाउनुपर्छ। यो व्यक्तिगत र स्थानीय स्रोतमा आधारित भएकाले यहाँ निश्चित उत्तर दिइएको छैन।

यस खण्डका प्रश्नहरू ('सुनाइ पाठ ७' सम्बन्धी) श्रव्य सामग्रीमा आधारित रहेकाले र सो श्रव्य सामग्री उपलब्ध नभएकाले यी प्रश्नहरू यहाँ समाधान गरिएका छैनन्। कक्षामा वास्तविक श्रव्य सामग्री सुनेर मात्र यी प्रश्नको सही उत्तर दिन सकिन्छ।

यी SEE तयारीका लागि उपयोगी सम्भावित अभ्यास प्रश्न हुन्; यी वास्तविक विगतका SEE प्रश्न होइनन्। प्रश्नहरू • 'शत्रु' कथाको लेखक को हुन्? • 'शत्रु' कथा कुन प्रकारको कथा हो? • कृष्ण राय आफूलाई किन सुखी र सन्तुष्ट ठान्थे? • लट्ठी प्रहारपछि कृष्ण रायको मनमा के प्रश्न उठ्यो? • 'मध्यस्थताले शत्रु बनाउन सक्छ' भन्ने कुरा कथाले कसरी देखाएको छ? • 'शत्रु' शीर्षक किन उपयुक्त लाग्छ, आफ्नै शब्दमा लेख्नुहोस्। उत्तरहरू • 'शत्रु' कथाका लेखक विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला (बि. पी. कोइराला) हुन्। • 'शत्रु' एउटा मनोवैज्ञानिक यथार्थवादी कथा हो, जसमा पात्रको आन्तरिक मनोदशा र आत्मचिन्तनलाई केन्द्रमा राखिएको छ। • कृष्ण रायसँग धन, यश, सम्मान सबै थियो; उनी गाउँमा सबैको भरोसा पाएका मध्यस्थ थिए र आफूलाई कोही पनि शत्रु नभएको ठान्थे, त्यसैले उनी सुखी र सन्तुष्ट थिए। • लट्ठी प्रहारपछि कृष्ण रायको मनमा 'मलाई कसले र किन आक्रमण गऱ्यो होला, को मेरो शत्रु हुन सक्छ?' भन्ने प्रश्न उठ्यो, जसले उनलाई आफ्ना विगतका घटनाहरू पुनरावलोकन गर्न बाध्य बनायो। • कथाले देखाउँछ — मध्यस्थताले सधैं एक पक्षलाई हारको सामना गराउने भएकाले, हारेको पक्ष मध्यस्थसँग रुष्ट हुन सक्छ। कृष्ण रायका मध्यस्थतासम्बन्धी फैसलाले गोविन्द पण्डित र मास्टरजस्ता पात्रलाई असन्तुष्ट बनाएको प्रसङ्गले यो पुष्टि हुन्छ। • 'शत्रु' शीर्षक उपयुक्त छ किनभने सम्पूर्ण कथा कृष्ण रायको 'मेरो कोही शत्रु छैन' भन्ने विश्वासको वरिपरि घुमेको छ, र अन्त्यमा यही विश्वास भ्रम सावित हुन्छ, जसले शीर्षकलाई कथाको मूल भावसँग मिलाउँछ।