उज्यालो यात्रा

प्रश्नहरू • मनमा उत्पन्न हुने भाव वा विचार • श्रीखण्ड घोटेर बनाइएको लेप • गौरवले भरिएको • आफ्नो स्वामित्व वा अधिकार छोड्ने काम • सबैभन्दा उच्च वा अग्लो उत्तरहरू • भावना • चन्दन • सगौरव • त्याग • सर्वोच्च

अनुच्छेद: गाई मानिसले पाल्ने घरपालुवा जनावर हो। यो चौपाया वर्गभित्र पर्छ। मानवका लागि गाईको दुध निकै पोसिलो हुन्छ। शरीर स्वस्थ राख्न तागतिला कुरा खानुपर्छ। दुग्ध र दुग्धजन्य पदार्थ बिक्री गरेर मान्छेले आर्थिक उपार्जन पनि गर्छन्। गाईपालनलाई व्यवसायको रूपमा प्रयोग गरेर धेरै आम्दानी गर्न सकिन्छ। उत्तर: अनुच्छेदमा तलका दुई जोडी पर्यायवाची शब्द भेटिन्छन्। • मानिस — मानव • दुध — दुग्ध

उदाहरण: धारिलो-भुत्ते, धेरै-थोरै। तलका पाँच जोडी विपरीतार्थी शब्दलाई वाक्यमा प्रयोग गरिएको छ। • अग्लो-होचो: त्यो रुख धेरै अग्लो छ भने यो झाडी होचो छ। • उज्यालो-अँध्यारो: राति बाटो उज्यालो थियो तर जङ्गलभित्र अँध्यारो थियो। • मीठो-तीतो: फल मीठो हुन्छ तर औषधि तीतो हुन्छ। • नयाँ-पुरानो: मैले नयाँ किताब किनें र पुरानो किताब साथीलाई दिएँ। • ठूलो-सानो: दाजु ठूलो छ र भाइ सानो छ।

यो मौखिक (उच्चारण) अभ्यास हो। तलका शब्दहरू उच्चारण गर्दा ध्यान दिनुपर्ने कुरा: • असम्भव — 'अ-सम्-भव' स्पष्ट रूपमा उच्चारण गर्ने, संयुक्ताक्षर 'म्भ' मिलाएर बोल्ने • उच्च — दुवै 'च' सँगै जोडेर बलियो उच्चारण गर्ने • निर्माण — 'र्मा' लाई स्पष्ट रूपमा उच्चारण गर्ने • संसार — अनुस्वार (ं) लाई हल्का 'न्' जस्तो ध्वनिमा उच्चारण गर्ने • लालच — दुवै 'ल' छुट्याएर उच्चारण गर्ने • सदैव — 'दै' लाई दीर्घ स्वरसहित उच्चारण गर्ने • उद्यत — संयुक्ताक्षर 'द्य' लाई स्पष्ट उच्चारण गर्ने • यात्रा — 'त्रा' लाई संयुक्त रूपमा उच्चारण गर्ने • आदर्श — अन्त्यको 'र्श' लाई स्पष्ट पार्ने • विश्व — संयुक्ताक्षर 'श्व' लाई मिलाएर उच्चारण गर्ने

यो मौखिक वाचन अभ्यास हो। पाठमा दिइएअनुसार प्रत्येक पाउलाई आठ-आठ अक्षरमा छुट्याई विश्राम दिँदै लयबद्ध रूपमा वाचन गर्नुपर्छ, जस्तै: 'जसका कर्मले बन्छन्' (आठ अक्षर) / 'जिन्दगी हाँसिला सुखी' (आठ अक्षर)।

यो कक्षाकोठामा साथीहरूसँग पालैपालो गरिने मौखिक वाचन क्रियाकलाप हो। प्रत्येक विद्यार्थीले एक-एक श्लोक अनुष्टुप छन्दको लय (आठ अक्षरमा विश्राम) मिलाई पढ्नुपर्छ।

अनुष्टुप छन्दका मुख्य विशेषता निम्नअनुसार छन्: • अनुष्टुप छन्दका चार पाउ हुन्छन् र प्रत्येक पाउमा आठ अक्षर हुन्छन्। • प्रत्येक श्लोकको प्रत्येक पाउको पाँचौं अक्षर लघु (ह्रस्व) र छैटौं अक्षर गुरु (दीर्घ) हुन्छ। • पहिलो र तेस्रो पाउको सातौं अक्षर गुरु हुन्छ भने दोस्रो र चौथो पाउको सातौं अक्षर लघु हुन्छ। • प्रत्येक आठौं वर्णपछि यति (विश्राम) हुन्छ। • यसैले 'उज्यालो यात्रा' कविता पनि यही नियम पालना गर्दै लेखिएको छ।

उदाहरण: चन्दन — नन्दन। कविताबाट भेटिएका थप अनुप्रासयुक्त जोडी शब्दहरू: • सुखी — खुसी • सौरभ — गौरव • भरी — छरी • चलुँला — बलुँला — खनुँला — बनुँला

कवितांश: 'जसका भावना हाँस्छन् मनमा रागिनी भरी / जसका जिन्दगी बाँच्छन् रातमा चाँदनी छरी ।' प्रश्नहरू • यस कवितांशका चार पाउ छुट्याएर लेख्नुहोस्। • कवितांशका चारै पाउको पाँचौं ह्रस्व वर्ण रेखाङ्कन गर्नुहोस्। • कवितांशका चारै पाउको छैटौं दीर्घ वर्ण रेखाङ्कन गर्नुहोस्। • कवितांशका चारै पाउका सातौं वर्ण क्रमशः लेख्नुहोस्। उत्तरहरू • चार पाउ: (१) जसका भावना हाँस्छन् (२) मनमा रागिनी भरी (३) जसका जिन्दगी बाँच्छन् (४) रातमा चाँदनी छरी। • अनुष्टुप छन्दको नियमअनुसार प्रत्येक पाउको पाँचौं अक्षर लघु (ह्रस्व) हुन्छ। यहाँ पाउ १ को पाँचौं अक्षर 'व' (भाव-ना मा), पाउ २ को पाँचौं अक्षर 'गि' (रागिनी मा), पाउ ३ को पाँचौं अक्षर 'द' (जिन्दगी मा), पाउ ४ को पाँचौं अक्षर 'द' (चाँदनी मा) हुन्छन्, जुन सबै ह्रस्व स्वरयुक्त छन्। • अनुष्टुप छन्दको नियमअनुसार प्रत्येक पाउको छैटौं अक्षर गुरु (दीर्घ) हुन्छ। पाउ १ को छैटौं अक्षर 'हाँ', पाउ २ को छैटौं अक्षर 'नी', पाउ ३ को छैटौं अक्षर 'गी', पाउ ४ को छैटौं अक्षर 'नी' हुन्छन्, जुन दीर्घ स्वरयुक्त छन्। • पाउ १ को सातौं अक्षर: 'स्छन्' (गुरु); पाउ २ को सातौं अक्षर: 'भ' (लघु); पाउ ३ को सातौं अक्षर: 'च्छन्' (गुरु); पाउ ४ को सातौं अक्षर: 'छ' (लघु) — यसरी पहिलो र तेस्रो पाउको सातौं अक्षर गुरु र दोस्रो-चौथो पाउको सातौं अक्षर लघु हुने अनुष्टुप छन्दको नियम यहाँ पनि पालना भएको देखिन्छ।

कवितांश: 'जुटेका ज्ञानले जो छन् पार्दै धर्ती मनोहर / उठेका कर्मले जो छन् गर्दै निर्माण सुन्दर। समर्पित भएका छन् जो सदा न्यायखातिर / संसारमा उठेका छन् तिनैका विजयी शिर।' प्रश्नहरू • धर्तीलाई केले मनोहर बनाएको छ? • कर्म गर्नेको जिन्दगी कस्तो बन्छ? • कवितांशमा कस्ता मानिसको शिर उचो हुन्छ भनिएको छ? • कवितांशबाट के सन्देश पाइन्छ? उत्तरहरू • जुटेको ज्ञानले धर्तीलाई मनोहर बनाएको छ। • उठेको (सक्रिय) कर्मले जिन्दगी सुन्दर निर्माण भएको र सफल बन्छ। • जो मानिस सधैं न्यायका लागि समर्पित भई संसारमा उठेका छन्, तिनैको शिर विजयी अर्थात् उचो हुन्छ भनिएको छ। • ज्ञान र कर्मले संसारलाई सुन्दर बनाउन सकिन्छ भन्ने र न्यायका लागि समर्पित हुनेहरूकै अन्ततः विजय हुन्छ भन्ने सन्देश यस कवितांशबाट पाइन्छ।

प्रश्नहरू • 'उज्यालो यात्रा' कविताको सुरुका दुईओटा श्लोकको आशय वर्णन गर्नुहोस्। • जीवन सार्थक पार्न के के गर्नुपर्छ? • कवितामा कविले कस्तो आदर्श जीवन यात्राको कल्पना गरेका छन्? • 'उज्यालो यात्रा' कविताको मूल भाव के हो? उत्तरहरू • कविताको सुरुका दुई श्लोकमा कविले कर्म र सङ्कल्पको महत्त्व देखाएका छन्। पहिलो श्लोकमा कर्ममा शक्ति भए जङ्गल पनि स्वर्ग (नन्दन) बन्न सक्छ र निरन्तर घोटिएको काठ पनि सुगन्धित चन्दन बन्छ भनी निरन्तर मिहिनेतको महत्त्व देखाइएको छ। दोस्रो श्लोकमा उच्च सङ्कल्प भएमा कुनै पनि कुरा असम्भव हुँदैन र संसारका महान् मानिसहरू आफ्नो दृढ सङ्कल्पकै कारणले महान् बनेका हुन् भन्ने आशय व्यक्त गरिएको छ। • जीवन सार्थक पार्न मानिसले निरन्तर मिहिनेत गर्नुपर्छ, दृढ सङ्कल्प राख्नुपर्छ, ईर्ष्या-द्वेष त्यागी अरूलाई माया र सहयोग दिनुपर्छ, न्यायका लागि समर्पित हुनुपर्छ र लोभलालचबाट टाढा रही त्याग गर्न तयार रहनुपर्छ। • कवितामा कविले कर्मशील, सङ्कल्पी, प्रेमिल, न्यायप्रिय, त्यागी र लोभलालचरहित मानिसले हिँड्ने आदर्श जीवनयात्राको कल्पना गरेका छन्, जसमा मानिस आफ्नो कर्मले संसारलाई सुन्दर बनाउँदै आफैं पनि चन्द्रसूर्यजस्तै उज्यालो र आदर्श नमुना बन्न सक्छ। • यस कविताको मूल भाव कर्म, सङ्कल्प र त्यागकै बलमा मानिस महान् र आदर्श बन्न सक्छ भन्ने हो। निरन्तर परिश्रम, न्यायप्रतिको समर्पण र लोभलालचरहित त्यागी जीवन नै उज्यालो जीवनयात्राको आधार हो भन्ने यस कविताको केन्द्रीय भाव हो।

दोस्रो श्लोक: 'भएमा उच्च सङ्कल्प छैन केही असम्भव / सङ्कल्पैले बनेका हुन् महान् मान्छेहरू सब।' गद्य रूपान्तरण: उच्च सङ्कल्प भएमा केही पनि असम्भव हुँदैन। सबै महान् मान्छेहरू सङ्कल्पैले बनेका हुन्।

(क) ईर्ष्याद्वेष हटाएर जो छछन् प्रेम सौरभ / तिनै मान्छेहरू बन्छन् विश्वका निम्ति गौरव। यी पङ्क्तिमा कविले मानवीय गुणका रूपमा प्रेम र सद्भावलाई उच्च स्थान दिएका छन्। जुन मानिसले आफ्नो मनबाट ईर्ष्या र द्वेष हटाई अरूप्रति प्रेम र सद्भावको सुगन्ध छर्छन्, तिनै मानिसहरू संसारका लागि गौरवका पात्र बन्छन्। यसले समाजमा एकता, सद्भाव र सहअस्तित्वको भावना कति महत्त्वपूर्ण छ भन्ने कुरा देखाउँछ। ईर्ष्या-द्वेषले मानिसलाई साँघुरो बनाउँछ भने प्रेम र सद्भावले मानिसलाई व्यापक र आदरणीय बनाउँछ। (ख) उदात्त कर्मको यात्रा गर्दछन् जो सधैं सधैं / आदर्श नमुना मान्छे बन्दछन् विश्वमा तिनै। यी पङ्क्तिमा कविले निरन्तरतालाई महत्त्व दिएका छन्। जो मानिस एकपटक मात्र होइन, निरन्तर र सधैं असल तथा महान् (उदात्त) कर्म गर्दछन्, तिनै मानिसहरू संसारका लागि आदर्श नमुना बन्न सक्छन्। यसले असल कर्म कुनै एक-दुई पटकको प्रयास मात्र नभई निरन्तर अभ्यास र जीवनशैली बन्नुपर्छ भन्ने सन्देश दिन्छ।

'उज्यालो यात्रा' कविताका आधारमा कर्मशील बन्न निम्न कुराहरू अपनाउनुपर्छ: पहिलो, निरन्तर मिहिनेत गर्ने बानी बसाल्नुपर्छ, किनकि निरन्तर घोटिएर मात्र काठ चन्दन बन्छ भनिएझैं निरन्तर परिश्रमले मात्र सफलता मिल्छ। दोस्रो, आफ्नो लक्ष्यप्रति दृढ सङ्कल्प राख्नुपर्छ, किनभने उच्च सङ्कल्पले असम्भव कुरालाई पनि सम्भव बनाउँछ। तेस्रो, अरूलाई दिने र सहयोग गर्ने भावना राख्नुपर्छ। चौथो, ईर्ष्या-द्वेष त्यागी प्रेमभाव अपनाउनुपर्छ। पाँचौं, न्यायका लागि समर्पित रहनुपर्छ र लोभलालचबाट टाढा रहनुपर्छ। यी सबै गुण अपनाएमा मानिस साँच्चै कर्मशील र आदर्श बन्न सक्छ।

कविताको अन्तिम श्लोकमा कविले आफूलाई आदर्श यात्रामा हिँड्ने, चन्द्रसूर्यजस्तै उज्यालो र प्रकाशमय बन्ने, आफ्नै पौरख (मिहिनेत) ले आफ्नो बाटो आफैं खनेर अघि बढ्ने र आफैं सर्वोच्च कविता अर्थात् उत्कृष्ट सिर्जना बन्ने अनुमान वा चाहना व्यक्त गरेका छन्। यसरी कविले आफूलाई पनि उदात्त कर्मको यात्रामा सामेल हुने आत्म-प्रेरणा दिएका छन्।

(क) परिश्रमको फल मिठो हुन्छ। निष्कर्ष: 'उज्यालो यात्रा' कवितामा पनि निरन्तर घोटिएर मात्र काठ चन्दन बन्छ भनिएझैं परिश्रमले मात्र सफलता र सुखद परिणाम प्राप्त हुन्छ। सुरुमा कठिन देखिए पनि निरन्तर मिहिनेत गर्ने व्यक्तिले अन्ततः राम्रो नतिजा पाउँछ। त्यसैले परिश्रमको फल साँच्चै मिठो हुन्छ भन्ने कुरामा सहमत हुन सकिन्छ। (ख) मानवीय सेवाको भावना राख्नु पवित्र कर्म हो। निष्कर्ष: कवितामा देखाइएझैं अरूलाई दिने, प्रेम बाँड्ने र न्यायका लागि समर्पित हुने व्यक्ति नै विश्वका लागि गौरव र आदर्श बन्छन्। मानवीय सेवा र परोपकारको भावनाले समाजमा सद्भाव र एकता बढाउँछ, त्यसैले यसलाई पवित्र कर्म मान्नु उचित छ।

(क) प्रश्नहरू • गुरुकुल भनेको के हो? • गुरुकुलमा कस्तो शिक्षालाई प्राथमिकता दिइन्थ्यो? • गुरुकुलमा किन जुनसुकै समयमा पनि औपचारिक कक्षा सुरु हुन्थ्यो? • गुरुकुलमा शिष्य कसरी दीक्षित हुन्थे? उत्तरहरू • गुरुको सान्निध्यमा विद्यार्थीले आवासीय रूपमा शिक्षा ग्रहण गर्ने स्थानलाई गुरुकुल भनिन्छ। • गुरुकुलमा सैद्धान्तिक अध्ययनभन्दा व्यावहारिक अध्ययनलाई बढी महत्त्व दिइन्थ्यो। • गुरुकुलमा गुरु र शिष्य प्रायः सँगसँगै हुने भएकाले गुरुले अवकाशको बेलामा जहिले पनि काममा जानुपर्ने हुन सक्थ्यो, त्यसैले जुनसुकै वेलामा पनि औपचारिक कक्षा सुरु हुन सक्थ्यो। • गुरुले शिष्यलाई गोप्य रूपमा कठिन परीक्षा लिन्थे र शिष्यले त्यो परीक्षा पूरा गर्न सकेमा दीक्षित हुन्थे। (ख) भाषिक संरचना र वर्णविन्यास पहिचान गर्नुहोस् प्रश्नहरू • पहिलो अनुच्छेदको पहिलो वाक्यबाट एक एकओटा नाम, विशेषण र क्रियापद लेख्नुहोस्। • 'पढ्' धातुबाट एक एकओटा नाम र क्रियायोगी शब्द निर्माण गर्नुहोस्। • अनुच्छेदबाट सुरु, बिच र अन्तिममा ह्रस्व इकार प्रयोग भएका दुई दुईओटा शब्द टिपोट गर्नुहोस्। उत्तरहरू • पहिलो वाक्य: 'गुरुकुल भनेको गुरुको सान्निध्यमा विद्यार्थीले आवासीय रूपमा शिक्षा ग्रहण गर्ने स्थान हो।' — नाम: विद्यार्थी; विशेषण: आवासीय; क्रियापद: हो। • 'पढ्' धातुबाट नाम: पढाइ; क्रियायोगी (क्रियापदसँग जोडिने रूप): पढ्दै। • सुरुमा ह्रस्व इकार: इच्छा (यद्यपि यहाँ 'इ' स्वतन्त्र रूपमा प्रयोग भएको)। बिचमा ह्रस्व इकार: सान्निध्यमा, शिक्षा जस्ता शब्दमा 'ि' मात्रा प्रयोग भएको पाइन्छ, जस्तै 'दीक्षित' मा। अन्त्यमा ह्रस्व इकार भएका शब्द अनुच्छेदमा तुलनात्मक रूपमा कम भेटिन्छन्; उपलब्ध शब्दहरूकै आधारमा माथिका उदाहरण दिइएको छ।

यो पाठमा दिइएको तरकारी विक्रेता र ग्राहकबिचको संवादजस्तै आफ्नो कक्षाका साथीसँग मिलेर एक जना पसले र दुई जना ग्राहक बनी विनयशीलतापूर्वक कुराकानी पालैपालो कक्षामा प्रस्तुत गर्नुपर्ने मौखिक क्रियाकलाप हो। तलको नमुना संवादलाई आधार मानेर अभ्यास गर्न सकिन्छ: नमुना संवाद — ग्राहक १: नमस्ते दिदी, यो स्याउको भाउ कति हो? पसले: नमस्ते, एक किलो स्याउ दुई सय रुपियाँ पर्छ। ग्राहक २: मलाई पनि आधा किलो केरा दिनुहोस् न। पसले: हुन्छ हजुर, अरू केके चाहियो? ग्राहक १: धन्यवाद दिदी, फेरि आउँला।

अनुच्छेद: 'फुर्बा असल विद्यार्थी हुन्। उनी सोलुखुम्बु जिल्लाको जनजागृति माविमा १० कक्षामा पढ्दै छन्। उनी सधैं विद्यालय जान्छन्। उनी मिहिनेतपूर्वक पढ्छन्। उनी बिहान सबेरै उठ्छन् र आफूले पढ्नुपर्ने पाठ नियमित रूपमा पढ्छन्। कक्षामा गुरुले दिएको कक्षाकार्य सधैं गर्छन्।'

'पदवर्ग विचलन बैठक' शीर्षकको सन्दर्भमा भनिएझैं, पदवर्ग विचलन भनेको कुनै शब्द मूलतः एउटा पदवर्ग (जस्तै विशेषण) मा पर्ने भए तापनि वाक्यमा प्रयोग हुँदा अर्को पदवर्ग (जस्तै नाम) को काम गर्न पुग्नु हो। जस्तै 'गरिब', 'धनी', 'नेपाली', 'दुःखी', 'सुखी' जस्ता शब्दहरू सामान्यतया विशेषण हुन्, तर वाक्यमा 'गरिबलाई सहयोग गर्नुपर्छ' भन्दा यी शब्दले नामको काम गरेको देखिन्छ। यसरी सन्दर्भअनुसार एउटै शब्दले फरक-फरक पदवर्गको भूमिका खेल्न सक्ने भएकाले यसलाई पदवर्ग विचलन भनिन्छ।

अनुच्छेद: 'गरिब वर्गको उत्थान नभई देश समृद्ध बन्दैन। गरिबलाई राज्यले विशेष ध्यान दिनुपर्छ। धनी व्यक्ति वा सम्पन्न व्यक्तिबाट कर लिनुपर्छ। साथै धनी र सम्पन्नको व्यवसायको संरक्षण र त्यसका लागि उचित वातावरण पनि राज्यले तयार गर्नुपर्छ। गरिबीको रेखामुनि वा रेखातल अवस्थित समुदायलाई सधैं तल रहने वातावरण सिर्जना हुनुहुँदैन। यसो भयो भने यो देशका असङ्ख्य विपन्न व्यक्तिको उत्थान हुने छ किनकि विपन्नलाई सम्पन्न नबनाई देश कहिल्यै विकसित हुँदैन।'

चौथो श्लोक: 'ईर्ष्याद्वेष हटाएर जो छछन् प्रेम सौरभ / तिनै मान्छेहरू बन्छन् विश्वका निम्ति गौरव।'

• (र : संयोजक) — राम र श्याम दुवै असल साथी हुन्। • (र : निपात) — उसले पढ्यो र त उत्तीर्ण भयो। • (भित्र : नामयोगी) — घरभित्र सबै जना बसेका छन्। • (भित्र : क्रियायोगी) — ऊ कोठाभित्र पस्यो। • (तर : क्रिया) — त्यो केटाले बाटो तर्यो। • (तर : संयोजक) — मैले पढें तर बुझिनँ। • (तर : नाम) — नदीको तर (किनार) मा रुखहरू छन्। • (यो : सर्वनाम) — यो मेरो किताब हो। • (यो : विशेषण) — यो घर धेरै ठूलो छ। • (वृद्ध : नाम) — त्यो वृद्धले धेरै अनुभव बाँडे। • (वृद्ध : विशेषण) — वृद्ध मानिसलाई सम्मान गर्नुपर्छ।

नमुना अनुच्छेद: हाम्रो समाजमा गरिब र धनी दुवै वर्गका मानिस बस्छन्। गरिबलाई सहयोग गर्नु सबैको कर्तव्य हो भने धनीले पनि समाजसेवामा योगदान पुऱ्याउनुपर्छ। दुःखीलाई हेर्दा मन नै दुख्छ, त्यसैले सकेसम्म सबैले अरूको दुःख बुझ्न सक्नुपर्छ। (यहाँ 'गरिब', 'धनी' र 'दुःखी' शब्दहरू मूलतः विशेषण भए तापनि यस अनुच्छेदमा नामको रूपमा प्रयोग भई पदवर्ग विचलन देखाएका छन्।)

अनुच्छेद: 'निरन्तर घोटिएर मात्र दाउरो चन्दन बन्छ भनिन्छ। मिहिनेत गरियो र पढियो भने मात्र आफूले चाहेको लक्ष्य प्राप्त गर्न सजिलो हुन्छ। विद्यार्थीले चाहेको लक्ष्यअनुसार भविष्यमा चिकित्सक, इन्जिनियर, शिक्षक अनि साहित्यकार आदि बन्न सक्छन्। आज कर्म गर्नेले भोलि फल प्राप्त गरेरै छाड्छन्।'

विषय: मेरो प्रिय ऋतु मलाई हिउँद ऋतु धेरै मन पर्छ। यस समयमा इनार, नदी र पहाड सबैतिर हिउँले ढाकिन्छन्। बिहान सबेरै उठेर घुम्न जाँदा मन प्रफुल्लित हुन्छ। चिसो भए तापनि यो ऋतुमा चिया पिउँदै किताब पढ्न मलाई निकै रुचिकर लाग्छ। यस बेला विद्यार्थीले परीक्षाको तयारी गर्दै मिहिनेत गर्छन् र शिक्षकले पनि विद्यार्थीलाई प्रेरित गर्छन्। इतिहास र साहित्य पढ्न पनि यही समय उपयुक्त लाग्छ। सिकाइका लागि यो ऋतु निकै फलदायी हुन्छ। • प्रयोग भएका ह्रस्व इकारयुक्त १० शब्द: हिउँद, इनार, बिहान, प्रफुल्लित, चिया, किताब, रुचिकर, विद्यार्थी, मिहिनेत, इतिहास

नमुना कविता (मौलिक): विद्यार्थी जीवन सुन्दर बगैंचा, ज्ञानको बीउ यहीँ रोपिन्छ रे। मिहिनेत गरे फल पाकिहाल्छ, सपना साकार यहीँ बुनिन्छ रे। पढौं लेखौं, सिकौं अघि बढौं, आफ्नो भविष्य आफैं बनाऔं।

यो व्यक्तिगत रूपमा गर्नुपर्ने परियोजना/मौखिक कार्य हो। विद्यार्थीले आफूले भेटेको कुनै पद्य कविता (जस्तै अनुष्टुप, मालश्री वा अन्य छन्दमा लेखिएको) पुस्तकालय, पाठ्यपुस्तक वा अन्य विश्वसनीय स्रोतबाट खोजी सो कविताको लय, विश्राम-स्थान र भाव बुझी कक्षामा लयबद्ध रूपमा वाचन गरी सुनाउनुपर्छ। कापीले नक्कल नगरी मौलिक स्रोतको उल्लेख गर्दै प्रस्तुत गर्नु उपयुक्त हुन्छ।