हाम्रा राष्ट्रिय गौरव

यस अध्यायमा नेपालका राष्ट्रिय गौरवका विषयहरू — बहुसांस्कृतिकता, वीरता, राष्ट्रिय झन्डा, राष्ट्रिय गान, लुम्बिनी र सगरमाथा — बारे चर्चा गरिएको छ। यी सबै विषयले नेपाल र नेपालीको पहिचान, स्वाभिमान र गौरव प्रतिनिधित्व गर्दछन्। SEE परीक्षाका लागि यो अध्याय महत्त्वपूर्ण छ किनभने यसबाट राष्ट्रिय गौरवका प्रतीकहरूको विशेषता र महत्त्वसम्बन्धी प्रश्नहरू सोधिने गरिन्छन्।

राष्ट्रलाई विश्वभर चिनाउने, राष्ट्रको स्वाभिमान र पहिचान अभिवृद्धि गर्ने तथा सम्पूर्ण नागरिकले गर्व गर्न सक्ने ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, प्राकृतिक वा वीरतापूर्ण विषयवस्तुलाई राष्ट्रिय गौरव भनिन्छ। नेपालको बहुसांस्कृतिकता, वीर पुर्खाहरूको बहादुरी, राष्ट्रिय झन्डा, राष्ट्रिय गान, लुम्बिनी र सगरमाथा नेपालका प्रमुख राष्ट्रिय गौरव हुन्।

नेपालको एक महत्त्वपूर्ण गौरव बहुसांस्कृतिकता हो। नेपालमा जाति, धर्म र भौगोलिक क्षेत्रको विविधता भएकाले संस्कृतिमा पनि विविधता रहेको छ। नेपालमा अनेक जातजाति, भाषा र संस्कृति छन् र उनीहरूका आआफ्नै मौलिक संस्कृति र चाडपर्व छन्। नेपालमा हिन्दु, बौद्ध, मुस्लिमलगायत सबै धर्मका आआफ्नै विशेषताका चाडपर्व छन् — जस्तै कृष्ण जन्माष्टमी, बुद्ध पूर्णिमा, क्रिसमस, त्यागी र विश्वकर्मा पूजा। यी चाडपर्वमा फरक फरक परम्परागत वेशभूषा, मौलिक परिकार आदिको प्रयोग गरिन्छ। विविध लोक गित र लोक नाचले नेपाली संस्कृति जीवन्त छ। चाडपर्व मनाउनु आफ्नो पहिचान प्रतिबिम्बित गर्नु पनि हो।

नेपाली विश्वमा वीर गोर्खाली भनी चिनिन्छन्। नेपाललाई अङ्ग्रेजले आक्रमण गर्दा वीर गोर्खालीहरू अमरसिंह थापा, बलभद्र कुँवर, भक्त थापालगायत नेपाली वीरविरङ्गनाले देखाएको अदम्य साहस र वीरताले वर्तमानमा हामीले नेपाली भन्ने सौभाग्य पाएका छौं। गोलीगट्ठा र अत्याधुनिक हातहतियारबाट सुसज्जित अङ्ग्रेज सेनाका विरुद्ध घरेलु हातहतियार खुकुरी, खुँडा, तरवार, भाला र ढुङ्गाको प्रयोग गरी नेपालीले डटेर प्रतिवाद गरेका थिए।

नेपाली ब्रिटिस गोर्खा रेजिमेन्टमा काम गर्दा देखाएको इमानदारी, बहादुरी र कर्तव्य परायणताबाटै विश्वको इतिहासमा ख्याति प्राप्त गरेका छन्। प्रथम विश्वयुद्धमा नेपाली सेनाले देखाएको बहादुरी र प्रभावले दोस्रो विश्वयुद्ध अगाडि नेपाललाई आफ्नो पक्षमा लिई वीर गोर्खालीलाई आफ्नो सेनामा समावेश गरेको थियो। नेपालीहरूले युद्धमा अतुलनीय बहादुरी तथा साहस प्रदर्शन गरेबापत ब्रिटिस सरकारले विश्व प्रसिद्ध गौरवमय पदक 'भिक्टोरिया क्रस' र 'मिलिटरी क्रस'बाट विभूषित गरेका थिए। नेपाली सेनाले देखाएको साहस, पराक्रम, बहादुरी र रणकौशलका कारण नेपाल विश्वमा 'वीर गोर्खालीको देश' भनी चिनिन्छ।

राष्ट्रिय झन्डा नेपालीको साझा पहिचान एवम् राष्ट्रिय गौरवको प्रतीक हो। नेपालको झन्डा विश्वमा एकमात्र त्रिकोण आकार भएको झन्डा हो। नेपालको झन्डा दुई त्रिकोण मिलेर बनेको छ। झन्डाको माथिल्लो त्रिकोणमा आठओटा कोणको खुर्पे चन्द्रमा राखिएको छ। तल्लो त्रिकोणमा १२ ओटा कोणयुक्त सूर्यको आकृति रहेको छ। यसले आकाशमा चन्द्र र सूर्य रहुन्जेल नेपाल रहिरहने तथ्यलाई जनाउँछ। निलो किनारा शान्तिको प्रतीक हो भने सिन्दुरे रङ नेपालको राष्ट्रिय रङ हो। नेपाली जनताको इतिहास, स्वाभिमान, सार्वभौमिकता, स्वतन्त्रता, अपनत्व र एकताको प्रतिबिम्बन राष्ट्रिय झन्डाले बोकेको छ। आकार, रङ, चिह्न र शोभा विश्वमै विशिष्ट भएकाले नेपालको झन्डा अद्वितीय छ।

"सयौं थुँगा फूलका हामी" नेपालको राष्ट्रिय गान हो। नेपाल सरकारले २०६४ साल साउन १९ गते घोषणा गरेसँगै यसलाई राष्ट्रिय गानका रूपमा लागु गरिएको थियो। अम्बर गुरुङले सङ्गीत र प्रदीपकुमार राई (व्याकुल माइला)ले शब्द सिर्जना गरेको यो राष्ट्रिय गानले नेपाली विविधतामा एकताको महिमा प्रस्तुत गरेको छ। हरेक औपचारिक सार्वजनिक समारोहको शुभारम्भ गर्दा नेपाल तथा विश्वको जुनसुकै ठाउँमा स्थापित नेपाली कार्यालय र संस्थामा राष्ट्रिय गान बजाइन्छ। यो गान बज्दा नेपालीले आआफ्नो स्थानमा सतर्क अवस्थामा उभिएर सम्मान गर्नुपर्दछ।

लुम्बिनी गौतम बुद्धको जन्मस्थल हो। लुम्बिनी विश्वकै बौद्धधर्मावलम्बीका लागि पवित्र तीर्थस्थल पनि हो। शान्तिका अग्रदूतका रूपमा चिनिने गौतम बुद्ध वैशाख पूर्णिमामा जन्मिएका थिए। उनले वैशाख पूर्णिमाकै दिन बुद्धत्व (ज्ञान) प्राप्त गरे र वैशाख पूर्णिमाकै दिन महापरिनिर्माण प्राप्त गरे। बुद्धले विश्वभरि शान्ति र अहिंसाको सन्देश फैलाए। उनका अनुयायी विश्वभरि छन् र उनलाई शान्तिका दूतका रूपमा पूजा एवम् श्रद्धा गरिन्छ। गौतम बुद्धले नेपाल र नेपालीको नाम र पहिचान विश्वव्यापी बनाए। विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत यो स्थानले नेपाल र नेपालीको पहिचान बोकेको छ। प्रत्येक वर्ष लाखौं पर्यटक यस क्षेत्रको अवलोकन गर्दछन्।

सगरमाथा संसारको सबैभन्दा अग्लो चुचुरो हो। 'सगर र माथा' मिलेर बनेको सगरमाथाको शाब्दिक अर्थ 'आकाश छुने शिखर' भन्ने हुन्छ। विसं २०१२ मा इतिहास शिरोमणि बाबुराम आचार्यले यसको नाम सगरमाथा राखेका हुन्। विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथा रहेको देश भनी नेपाल विश्वमा प्रख्यात छ। विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत र राष्ट्रिय निकुञ्ज क्षेत्रमा पर्ने सगरमाथाले देशको महिमा बढाएको छ। प्रत्येक वर्ष सयौं पर्यटक सगरमाथाको आरोहण गर्न नेपाल आउने गर्दछन्, यसले नेपालको आर्थिक विकासमा ठूलो टेवा पुऱ्याएको छ।

राष्ट्रिय गौरवका यी विषयवस्तुले नेपालीलाई गौरव र आत्मसम्मानको अनुभूति दिन्छन्। नेपाली इतिहास, संस्कृति, मूल्यमान्यता र सम्मान गर्ने बानी हाम्रा गौरव हुन्। विश्वको जुन ठाउँमा गए पनि नेपालीको साख र सम्मान बेग्लै छ। हामीले यसमा गौरव गर्नुपर्छ र गौरव बढाउने कार्यमा सदैव तल्लिन हुनुपर्दछ।