नेपालको रहेको जनसङ्ख्या वितरणको असमान अवस्थालाई कसरी न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ? सुझाव प्रस्तुत गर्नुहोस्।

Question

Accepted Answer

नेपाललाई धरातलीय स्वरूपका आधारमा हिमाल, पहाड र तराई गरी तीन भौगोलिक क्षेत्रमा विभाजन गरिएको छ। वि.सं. २०७८ को जनगणनाअनुसार तराई क्षेत्रमा सबैभन्दा धेरै (५३.६१%), पहाडी क्षेत्रमा (४०.३१%) र हिमाली क्षेत्रमा सबैभन्दा थोरै (६.०८%) जनसङ्ख्या रहेको छ। वि.सं. २०५८ देखि २०७८ सम्मको तथ्याङ्क हेर्दा तराई क्षेत्रको जनसङ्ख्या प्रतिशत क्रमशः वृद्धि हुँदै गएको छ भने हिमाली र पहाडी क्षेत्रमा भने घट्दै गएको देखिन्छ। ३. भौगोलिक क्षेत्रअनुसार र प्रदेशअनुसार जनसङ्ख्याको वितरण समान रूपमा भएको पाइँदैन? यसका कारण उल्लेख गर्नुहोस्? हो, नेपालमा जनसङ्ख्याको वितरण समान रूपमा भएको पाइँदैन। यसका कारणहरू निम्नानुसार छन्: नेपालको धरातलीय स्वरूपमा विविधता (हिमाल, पहाड, तराई) रहेकाले बसोबासयोग्य भूभागको उपलब्धता फरक फरक छ। हावापानीको भिन्नताले पनि मानिसको बसोबासलाई प्रभावित पार्छ, जस्तै तराईको समशीतोष्ण हावापानी बसोबासका लागि अनुकूल मानिन्छ। माटो र प्राकृतिक स्रोतसाधनको उपलब्धतामा फरकपनाले कृषि तथा जीविकोपार्जनका अवसरमा फरक पार्छ। शिक्षा, स्वास्थ्य, यातायात, सञ्चार, रोजगारीलगायत सेवा-सुविधाको उपलब्धता ठाउँअनुसार फरक भएकाले सुविधासम्पन्न क्षेत्रमा जनसङ्ख्या बढी केन्द्रित हुन्छ। ४. नेपालको रहेको जनसङ्ख्या वितरणको असमान अवस्थालाई कसरी न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ? सुझाव प्रस्तुत गर्नुहोस्। जनसङ्ख्या थोरै भएका हिमाली तथा दुर्गम क्षेत्रमा शिक्षा, स्वास्थ्य, यातायात जस्ता पूर्वाधार र सेवा-सुविधा विस्तार गर्ने। दुर्गम क्षेत्रमा रोजगारी र आयआर्जनका अवसर सिर्जना गर्ने। तराई र सहरी क्षेत्रमा जनसङ्ख्याको अत्यधिक चापलाई व्यवस्थापन गर्न सन्तुलित विकास योजना बनाउने। दुर्गम भूभागमा सञ्चार र यातायातको पहुँच पुर्‍याई त्यहाँको जीवनस्तर सुधार्ने। स्थानीय स्रोतसाधनमा आधारित उद्योग व्यवसाय प्रवर्द्धन गरी स्थानीय बसोबासलाई प्रोत्साहन गर्ने।