अध्याय परिचय
यस अध्यायमा विश्व प्रसिद्ध दुई अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्तित्व नेल्सन मण्डेला र मलाला युसुफजईको जीवनी र योगदानबारे चर्चा गरिएको छ। यी दुवै व्यक्तित्वले क्रमशः रङ्गभेद विरुद्धको सङ्घर्ष र बालिकाहरूको शिक्षाको अधिकारका लागि ठुलो योगदान पुऱ्याएका छन्। SEE परीक्षाका लागि यो अध्याय महत्त्वपूर्ण छ किनभने यसबाट दुवै व्यक्तित्वको जीवनी, योगदान र प्राप्त पुरस्कारसम्बन्धी प्रश्नहरू सोधिने गरिन्छन्।
नेल्सन मण्डेला
विश्व प्रसिद्ध व्यक्तित्व नेल्सन मण्डेलाको जन्म १८ जुलाई सन् १९१८ मा दक्षिण अफ्रिकामा भएको थियो। उनले दक्षिण अफ्रिकाको रङ्गभेदी शासन अन्त्यका लागि नेतृत्वदायी भूमिका खेलेका थिए। सो कारण उनले २७ वर्ष लामो जेल जीवन विताउनु पऱ्यो। उनको नेतृत्वमा भएको रङ्गभेदी र जातिभेदी आन्दोलन सफल भएपछि उनी दक्षिण अफ्रिकाको पहिलो अश्वेत राष्ट्रप्रमुखमा निर्वाचित भए। सन् १९९४ मा उनी राष्ट्रपति भएका थिए। उनी राष्ट्रपति भएपछि सबैप्रति समान व्यवहार गरे।
उनी शालीन, शान्त र हसमुख स्वभावका व्यक्ति थिए। उनको व्यक्तित्व र असल कर्मले पूरा विश्वलाई प्रभावित बनाएको थियो। उनले दक्षिण अफ्रिकामा चलिरहेको द्वन्द्व अन्त्य गरी शान्ति प्रक्रिया टुङ्गामा पुऱ्याउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरे। उनले शान्ति प्रक्रियामा पुऱ्याएको योगदानको कारण सन् १९९३ मा उनलाई नोबेल शान्ति पुरस्कारबाट सम्मान गरियो। त्यस समयमा दक्षिण अफ्रिका एच.आई.भी. एड्सबाट आक्रान्त थियो। उनले यस रोग विरुद्ध अभियानसमेत चलाएका थिए। उनी कङ्गो, बुरुन्डीसहितका अफ्रिकी देशमा शान्ति स्थापना गर्ने प्रक्रियामा समेत संलग्न थिए। उनको निधन ९५ वर्षको उमेरमा ५ डिसेम्बर सन् २०१३ का दिन दक्षिण अफ्रिकाको जोहन्सवर्ग सहरमा भयो।
नेल्सन मण्डेलाको योगदानले वर्तमान पुस्तालाई शान्ति र मानवअधिकार प्राप्तिमा लाग्न मार्गदर्शन प्रदान गरेको छ। हामीले उनको विचार र आदर्शलाई अवलम्बन गर्न सकेमा जीवनमा सफलता प्राप्त गर्न सक्छौं।
नेल्सन मण्डेलाका केही महत्त्वपूर्ण विचार
- स्वतन्त्रता भनेको आफू मात्र बन्धनबाट मुक्त हुनु होइन, अरूको स्वतन्त्रतालाई पनि सम्मान गर्दै र त्यसको अभिवृद्धि गर्दै जिउन सक्नु हो
- उनले कहिल्यै हार नमान्ने, या त जित्ने या त सिक्ने अठोट राख्थे
- शिक्षालाई विश्व बदल्न सक्ने सशक्त हतियार मान्थे
- समाज बदल्नुभन्दा पहिले आफूलाई बदल्नु बढी महत्त्वपूर्ण मान्थे
- कसैसँग उसको बुझ्ने भाषामा कुरा गर्दा दिमागसम्म मात्र पुग्छ, तर आफ्नै मातृभाषामा कुरा गर्दा त्यो कुरा दिलसम्म पुग्छ भन्ने विश्वास राख्थे
- बहादुरी भनेको डर नलाग्नु होइन, डरको बाबजुद पनि अगाडि बढ्न सक्नु हो भन्ने मान्थे
मलाला युसुफजई
मलाला युसुफजई पाकिस्तानी महिला शिक्षा तथा बालअधिकार अभियन्ता हुन्। यिनको जन्म सन् १९९७ जुलाई १२ मा पाकिस्तानको खैबर पख्तुनख्वा प्रान्तको स्वात जिल्लामा भएको थियो। तत्कालीन समयमा तालिबानहरूले पाकिस्तानको स्वात उपत्यकामा बालिकाहरूलाई विद्यालय जान प्रतिबन्ध लगाएको थियो। उनले तालिबानको उक्त अभियानको विरोध गरिन्। उनी त्यस समयमा १३ वर्षकी मात्र थिइन्।
मलालाले तालिबानको धम्कीको बाबजुद बालिकाहरूलाई शिक्षित गर्ने अभियान चलाइरहेकी थिइन्। महिला शिक्षाको वकालत गरेवापत उनलाई तालिबानले गोली हानी हत्या गर्ने प्रयाससमेत गरेका थिए। तर उनी आक्रमणबाट बच्न सफल भइन्। अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा बालअधिकारको वकालत गर्ने संस्था किड्स राइट्स फाउन्डेसनले उनलाई अन्तर्राष्ट्रिय बाल शान्ति पुरस्कारका लागि नामाङ्कन गरेको थियो। उनलाई सन् २०१३ मा भाइटल भोइसेज ग्लोबल लिडरसिप एवार्ड, इन्टरनेसनल पिस एवार्ड, क्लिन्टन ग्लोबल सिटिजन एवार्ड, इन्टरनेसनल इक्वालिटी एवार्ड, नेसनल युथ पिस पुरस्कारहरू पनि प्रदान गरिएको थियो। सन् २०१४ को नोबेल शान्ति पुरस्कार प्राप्त गर्न सफल मलाला नोबेल पुरस्कार पाउने हालसम्मकै सबभन्दा कम उमेरकी व्यक्ति हुन्।
महत्वपूर्ण तथ्य
| विषय | विवरण |
|---|---|
| नेल्सन मण्डेलाको जन्म | १८ जुलाई सन् १९१८, दक्षिण अफ्रिका |
| नेल्सन मण्डेला जेलमा बसेको अवधि | २७ वर्ष |
| नेल्सन मण्डेला राष्ट्रपति भएको वर्ष | सन् १९९४ |
| नेल्सन मण्डेलाले नोबेल शान्ति पुरस्कार पाएको वर्ष | सन् १९९३ |
| नेल्सन मण्डेलाको निधन | ५ डिसेम्बर सन् २०१३, जोहन्सवर्ग (उमेर ९५ वर्ष) |
| मलाला युसुफजईको जन्म | १२ जुलाई सन् १९९७, स्वात जिल्ला, पाकिस्तान |
| मलालाले नोबेल शान्ति पुरस्कार पाएको वर्ष | सन् २०१४ (सबभन्दा कम उमेरकी विजेता) |
महत्वपूर्ण शब्द तथा अर्थ
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| रङ्गभेद (अपार्थाइड) | छालाको रङका आधारमा गरिने भेदभावपूर्ण शासन व्यवस्था |
| बालअधिकार अभियन्ता | बालबालिकाको अधिकार, विशेषतः शिक्षाको अधिकारका लागि काम गर्ने व्यक्ति |
| नोबेल शान्ति पुरस्कार | विश्व शान्तिमा उल्लेखनीय योगदान पुऱ्याउने व्यक्ति वा संस्थालाई दिइने अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान |
छिटो पुनरावृत्ति
- नेल्सन मण्डेला: रङ्गभेद विरुद्धको आन्दोलनका नेता, दक्षिण अफ्रिकाका पहिलो अश्वेत राष्ट्रपति (१९९४), नोबेल शान्ति पुरस्कार (१९९३)
- मलाला युसुफजई: पाकिस्तानी बालिका शिक्षा अभियन्ता, तालिबानको आक्रमणबाट बचेकी, नोबेल शान्ति पुरस्कार (२०१४, सबभन्दा कम उमेरकी विजेता)
- दुवैको साझा विशेषता: प्रतिकूल परिस्थितिमा पनि मानवअधिकार र समानताका लागि अटल सङ्घर्ष
परीक्षा अघि सम्झनुपर्ने कुरा
- जन्म मिति, प्रमुख उपलब्धि र पुरस्कार प्राप्त वर्ष राम्ररी छुट्याएर याद गर्ने
- "योगदानको सूची" सोधिएमा बुँदागत रूपमा लेख्ने
- दुई व्यक्तित्वको योगदानको क्षेत्र नमिसाउने (मण्डेला — रङ्गभेद विरुद्ध; मलाला — बालिका शिक्षा)