घरेलु हिंसा

यस अध्यायमा घरेलु हिंसा भनेको के हो, यसका किसिम, कारण, असर र यसबाट बच्ने/बचाउने उपायहरूबारे दुई समाचारको माध्यमबाट चर्चा गरिएको छ। यी समाचारले दाइजोसम्बन्धी हिंसा र बालबालिकामाथि अनुशासनका नाममा हुने हिंसाजस्ता विषय समेटेका छन्। SEE परीक्षाका लागि यो अध्याय महत्त्वपूर्ण छ किनभने यसबाट परिभाषा, किसिम, कारण, असर र रोकथामका उपायसम्बन्धी प्रश्नहरू सोधिने गरिन्छन्।

घरेलु हिंसा परिवारभित्र परिवारकै सदस्यले अर्को सदस्यमाथि गर्ने शारीरिक, मानसिक, आर्थिक तथा यौनिक दुर्व्यवहार हो। यसले व्यक्तिलाई शारीरिक तथा मानसिक रूपमा पीडित बनाउँछ र उसको व्यक्तित्व विकासमा असर पुऱ्याइरहेको हुन्छ। जस्तै: दाइजोका नाममा हुने दुर्व्यवहार, पैतृक सम्पत्तिको विषयमा हुने हिंसा आदि।

भर्खरै विवाह भएकी एक महिलालाई माइतीले पर्याप्त दाइजो नल्याएको निहुँमा उनका श्रीमान् र सासुससुराले शारीरिक तथा मानसिक यातना दिन थालेको घटना सार्वजनिक भएको थियो। पीडित महिलालाई दिनभरि घरायसी काममा लगाइने तर खानपिनमा बेवास्ता गरिने र साना कुरामा समेत कुटपिट गरिने गरेको उजुरी परेको थियो। श्रीमान्ले विवाह दर्ता नगर्ने र नागरिकतासमेत बनाउन अस्वीकार गर्दै आएकाले पीडित महिलालाई थप कठिनाइ भएको थियो। यस घटनाले दाइजोप्रथासँग जोडिएको घरेलु हिंसा अझै समाजमा विद्यमान रहेको देखाउँछ।

नेपालमा एक वर्षदेखि १४ वर्ष उमेरसम्मका ८० प्रतिशतभन्दा धेरै बालबालिका अनुशासनका नाममा हुने हिंसाबाट प्रभावित हुने गरेका छन्। नेपाल बहुसूचक सर्वेक्षण, २०७४ का अनुसार एकदेखि दुई वर्षको उमेरका धेरै शिशुहरूलाई पनि बल प्रयोग गरेर अनुशासनमा राख्ने गरिएको छ। धेरैजसो बालबालिकाले आफ्नो अभिभावक वा हेरचाह गर्ने मानिसहरूबाटै यस्ता खालका हिंसा सहनु परेको छ।