विश्वका हावापानीका प्रकारहरू

यस अध्यायमा विश्वका हावापानीका मुख्य प्रकारहरूबारे अध्ययन गरिन्छ। विश्वमा पाइने हावापानीलाई मुख्यगरी तीनओटा मण्डलमा वर्गीकरण गर्न सकिन्छ र ती मण्डलअन्तर्गत पनि विभिन्न किसिमको हावापानी पाइन्छ। यस अध्यायमा उष्ण मण्डल, समशीतोष्ण मण्डल र शीत मण्डल तथा तिनका उपप्रदेशहरू समेटिएका छन्। यो अध्याय SEE का लागि महत्त्वपूर्ण छ किनभने तीन मण्डलको अक्षांशीय दायरा, विशेषता र तिनका उपप्रदेशहरूको नाम बारम्बार सोधिने विषय हुन्।

विश्वमा पाइने हावापानीलाई मुख्यगरी तीनओटा मण्डलमा वर्गीकरण गर्न सकिन्छ: उष्ण मण्डल, समशीतोष्ण मण्डल र शीत मण्डल। यी मण्डलअन्तर्गत पनि विभिन्न किसिमको हावापानी पाइन्छ, जसलाई हावापानीका उपप्रदेश भनिन्छ।

भूमध्य रेखाबाट दुवै गोलार्धको ३०° अक्षांशसम्मको क्षेत्रलाई उष्ण मण्डल भनिन्छ। यस मण्डलमा वर्षभरि सूर्यको किरण सिधा रूपमा पर्ने हुनाले निकै गर्मी हुनुका साथै स्थान र समयअनुसार फरक फरक वर्षा हुन्छ। यो मण्डलमा ताप, चाप र वर्षा उच्च हुन्छ। २३½ डिग्री उत्तरी र दक्षिणी गोलार्धमा अवस्थित क्रमशः कर्कट र मकर रेखा पनि यस क्षेत्रमा पर्दछन्। यस मण्डलअन्तर्गत चारओटा हावापानीका उपप्रदेशहरू पर्दछन्।

दुवै गोलार्धको ३०° देखि ६०° अक्षांशसम्मको भूभागलाई समशीतोष्ण मण्डल भनिन्छ। वर्षभरि तातो र चिसोको समान अवस्था भई मानव जीवनका लागि अनुकूल रहेको यो क्षेत्रमा पर्याप्त मात्रामा वर्षासमेत हुन्छ। यो प्रदेश हावापानी, वनस्पति, मानव जाति र संस्कृतिलगायत विविधताको क्षेत्र पनि हो। यस मण्डलअन्तर्गत छओटा हावापानीका उपप्रदेश पर्दछन्।

पृथ्वीको दुवै गोलार्धको ६०° देखि ९०° अक्षांशसम्मको ध्रुवीय प्रभाव क्षेत्रलाई शीत प्रदेश भनिन्छ। प्रायः वर्षभरि सूर्यको किरण छड्के पर्ने र तापक्रम शून्य डिग्रीभन्दा तल रहने हुनाले अत्यधिक जाडो हुन्छ। चिसो र सुख्खा वायु बहने भएकाले खासै वर्षा हुँदैन। उत्तरी ध्रुवीय भाग ग्रिनल्यान्ड, आइसल्यान्ड तथा दक्षिणी ध्रुवीय क्षेत्रको अन्टार्कटिकालगायतका स्थानमा वर्षभरि बरफ जमेको हुन्छ। सूर्य उत्तरायणको समयमा दक्षिणी ध्रुवीय क्षेत्र र सूर्य दक्षिणायनको समयमा उत्तर ध्रुवीय क्षेत्र प्रायः अन्धकार रहन्छ। यस मण्डलअन्तर्गत दुईओटा हावापानीका उपप्रदेश पर्दछन्।