वि.सं. २०६३ देखि २०७९ सम्मका राजनीतिक घटनाक्रम

यस अध्यायमा विस्तृत शान्ति सम्झौतापछिको अन्तरिम संविधान निर्माण, संविधान सभाको निर्वाचन, गणतन्त्रको स्थापना, दुई-दुई पटक संविधान सभाको गठन, नेपालको संविधान २०७२ को जारी, र त्यसपछिका स्थानीय, प्रदेश तथा सङ्घीय निर्वाचनहरूसम्मको राजनीतिक घटनाक्रम समेटिएको छ। यो अध्याय SEE का लागि अति महत्वपूर्ण छ किनभने यसले नेपालको संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रसम्मको यात्रा र वर्तमान संवैधानिक व्यवस्थाको उत्पत्ति बुझ्न सहयोग गर्छ।

वि.सं. २०६३ मंसिर ५ मा नेपाल सरकार र नेकपा माओवादीबिच विस्तृत शान्ति सम्झौता सम्पन्न भयो। सम्झौताअनुरूप संविधान सभाको निर्वाचन र तत्कालका लागि अन्तरिम संविधान निर्माण गरी राज्य सञ्चालन गर्ने तयारी अगाडि बढाइयो। साथै द्वन्द्व व्यवस्थापन प्रक्रियालाई पनि अगाडि बढाउने सहमति भयो। वि.सं. २०६३ माघ १ गते अन्तरिम संविधान जारी भयो।

वि.सं. २०६४ चैत्र २८ गते ऐतिहासिक संविधान सभाको निर्वाचन सम्पन्न भयो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गते भएको संविधान सभाको प्रथम ऐतिहासिक बैठकले शाह वंशीय राजतन्त्रको अन्त्य गरी गणतन्त्रको स्थापना गर्‍यो। यसपछि नेपालको प्रथम निर्वाचित राष्ट्रपति डा. रामवरण यादव र उपराष्ट्रपति परमानन्द झा भए। गणतन्त्र नेपालको पहिलो प्रधानमन्त्रीमा पुष्पकमल दाहाल चुनिए।

संविधान सभाले निर्धारित समय अर्थात् दुई वर्षभित्रै संविधान निर्माण गरी जारी गर्नुपर्ने संवैधानिक व्यवस्था रहेकोमा उक्त अवधिमा यो कार्य सम्पन्न हुन सकेन। यसपछि दुई पटकसम्म संविधान संशोधन गरी संविधान सभाको कार्यकाल थपियो, तर थपिएको अवधिमा पनि संविधान जारी हुन सकेन। परिणामस्वरूप वि.सं. २०६९ जेठ १४ गते पहिलो संविधान सभा विघटन भयो।

दलहरूबिचको सहमति भएअनुरूप सर्वोच्च अदालतका बहालवाला प्रधानन्यायाधीश खिलराज रेग्मीको अध्यक्षतामा वि.सं. २०६९ चैत्र १ गते चुनावी सरकार गठन भयो। यस सरकारले वि.सं. २०७० मंसिर ४ गते संविधान सभाको दोस्रो निर्वाचन सम्पन्न गरायो। दोस्रो संविधान सभाले वि.सं. २०७२ असोज ३ गते नेपालको संविधान जारी गर्‍यो। यो नेपालको ऐतिहासिक घटना थियो।

वि.सं. २०७४ वैशाख, असार र असोजमा नयाँ संरचनाअनुसारको स्थानीय तहको निर्वाचन भयो भने वि.सं. २०७४ को मंसिरमा सङ्घीय र प्रदेश सभाको निर्वाचन सम्पन्न भयो। यसपछि लामो समयसम्म जनप्रतिनिधि विहीन अवस्थामा रहेका स्थानीय निकायले जनताको इच्छाअनुसार काम गर्ने प्रतिनिधि पाए भने केन्द्रमा बलियो सरकार पनि गठन हुन पुग्यो। तर सरकार सञ्चालन गरिरहेको नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको आन्तरिक कलह र फुटका कारण करिब दुई वर्ष समय बाँकी रहेको प्रतिनिधि सभा दुई पटकसम्म विघटन हुन पुग्यो। सर्वोच्च अदालतको आदेशले पुनर्स्थापित भएर नेपाली काङ्ग्रेसको नेतृत्वमा सरकार गठन भयो।

वि.सं. २०७९ वैशाख ३० गते स्थानीय तहको निर्वाचन सम्पन्न भयो भने वि.सं. २०७९ साल मंसिर ४ गते प्रतिनिधि सभा र सातओटै प्रदेश सभाको निर्वाचन सम्पन्न भएको छ। यस निर्वाचनपछि पुष्पकमल दाहालको प्रधानमन्त्रीत्वमा सरकार गठन भयो।