रोजगारी
अध्याय परिचय
यस अध्यायमा सन्तोष नामक पात्रको वैदेशिक रोजगारीसम्बन्धी अनुभवमा आधारित प्रसङ्गमार्फत रोजगारी र वैदेशिक रोजगारीको अर्थ, वैदेशिक रोजगारीमा जानुभन्दा अघि अपनाउनुपर्ने पूर्वसर्त, वैदेशिक रोजगारीले नेपालमा पारेको सकारात्मक र नकारात्मक प्रभाव, तथा नेपालमा रोजगारी प्रवर्धनका उपायहरूबारे चर्चा गरिएको छ। यो प्रसङ्ग सन्तोष कोरियामा काम गर्दा दुर्घटनामा हात गुमाएर नेपाल फर्केको र हाल किराना पसल चलाइरहेको कथाबाट सुरु हुन्छ, जसले वैदेशिक रोजगारीका राम्रा र नराम्रा दुवै पक्षलाई उजागर गर्छ। SEE परीक्षाका दृष्टिले वैदेशिक रोजगारीको प्रभाव, पूर्वसर्त र रोजगारी प्रवर्धनका उपाय महत्त्वपूर्ण छन्।
रोजगारीको अर्थ
जीविकोपार्जनका लागि व्यक्तिले गर्ने काम वा पेसालाई रोजगारी भनिन्छ। व्यक्तिले आफ्नो सिप, ज्ञान र क्षमताको प्रयोग गरी पारिश्रमिक वा आम्दानी प्राप्त हुने गरी गर्ने कामलाई रोजगारी मानिन्छ।
वैदेशिक रोजगारीको परिचय
नेपाली नागरिकले आफ्नो देशभन्दा बाहिर अर्को देशमा गई तलब वा ज्यालाका लागि काम गर्ने प्रक्रियालाई वैदेशिक रोजगारी भनिन्छ। धेरै नेपाली युवा राम्रो आम्दानीको आशामा सरकारी कोटा वा निजी एजेन्सीमार्फत विदेशमा कामदारका रूपमा जाने गर्छन्।
वैदेशिक रोजगारीले नेपालमा पारेको प्रभाव
सकारात्मक प्रभाव
- वैदेशिक रोजगारीबाट प्राप्त आम्दानीले पारिवारिक गुजारा चलाउन र गरिबी घटाउन सहयोग पुग्छ।
- नेपालमा विदेशी मुद्रा भित्रिन्छ, जसले देशको आर्थिक अवस्थामा टेवा पुर्याउँछ।
- विदेशमा गएका व्यक्तिले नयाँ सिप र अनुभव सिक्ने अवसर पाउँछन्।
- कतिपय व्यक्तिले विदेशमा सिकेको सिप स्वदेशमै फर्केर व्यावसायिक खेती वा अन्य व्यवसायमा लगाई राम्रो आम्दानी गरेका उदाहरण पनि पाइन्छन्।
नकारात्मक प्रभाव
- विदेशमा काम गर्दा दुर्घटनामा परी अङ्गभङ्ग हुने वा ज्यान गुमाउनुपर्ने जोखिम रहन्छ।
- कतिपय व्यक्ति एच.आइ.भी./एड्स जस्ता रोग समेत लिएर फर्कने गरेको देखिन्छ।
- लामो समय परिवारबाट टाढा बस्दा पारिवारिक विखण्डन तथा सम्बन्धमा समस्या आउन सक्छ।
- कतिपय युवाले विदेशी संस्कृतिको प्रभावमा परी आफ्नै परम्परा, संस्कृति र मूल्य मान्यता बिर्सने गरेको पाइन्छ।
- गाउँघरका काम गर्न सक्ने उमेर समूहका युवा जनशक्ति विदेश पलायन हुँदा स्वदेशमा विकास निर्माणका काममा कामदारको अभाव भई ढिलासुस्ती हुने गरेको देखिन्छ।
- यसरी सक्रिय युवा जनशक्ति विदेशिँदा देशको समग्र विकासमा असर पर्न सक्छ।
वैदेशिक रोजगारीमा जानुभन्दा अघि अपनाउनुपर्ने पूर्वसर्त
- 1गन्तव्य देशका लागि आवश्यक भाषा सिक्ने।
- 2श्रम तथा रोजगार मन्त्रालयबाट वैदेशिक रोजगारीमा जानका लागि आवश्यक जानकारी लिने।
- 3जिल्ला प्रशासन कार्यालयबाट राहदानी (पासपोर्ट) बनाउने।
- 4वैदेशिक रोजगार विभागबाट श्रम स्वीकृति लिने।
- 5वैदेशिक रोजगारीमा जानुभन्दा अघि आवश्यक तालिम लिने।
- 6सम्बन्धित देशले लिने परीक्षामा सफल हुने।
- 7नेपाल सरकारबाट मान्यता प्राप्त स्वास्थ्य संस्थाबाट स्वास्थ्य परीक्षण गराउने।
- 8जानुभन्दा अघि अभिमुखीकरण तालिम लिने।
- 9जानुअघि नै बिमा गर्ने।
- 10विदेशमा बस्दा कुनै समस्या आइपरेमा आफ्नो देशको दूतावासमार्फत समस्या समाधान गर्न सकिने भन्ने जानकारी लिने।
नेपालमा रोजगारी प्रवर्धनका उपायहरू
- कृषिलाई आधुनिकीकरण र व्यावसायीकरण गरी स्वदेशमै रोजगारी सिर्जना गर्ने।
- गाईपालन जस्ता पशुपालन व्यवसायलाई प्रवर्द्धन गरी स्वरोजगार बन्ने अवसर बढाउने।
- घरेलु उद्योग सञ्चालनलाई प्रोत्साहन गर्ने।
- स्थानीय पालिकाहरूले सिप तथा व्यावसायिक तालिम उपलब्ध गराई युवालाई स्वरोजगार बनाउने।
- स्वदेशमै रोजगारीका अवसर सिर्जना गरी युवा जनशक्तिलाई विदेश पलायन हुनबाट रोक्ने।
महत्वपूर्ण तथ्य
| विषय | तथ्य |
|---|---|
| वैदेशिक रोजगारी जानुभन्दा अघि लिनुपर्ने कागजात | राहदानी, श्रम स्वीकृति |
| जानुभन्दा अघि गर्नुपर्ने कार्य | तालिम, स्वास्थ्य परीक्षण, अभिमुखीकरण तालिम, बिमा |
| विदेशमा समस्या पर्दा सहयोग लिने निकाय | आफ्नो देशको दूतावास |
| स्वदेशमै रोजगारीका विकल्प | व्यावसायिक कृषि, पशुपालन (गाईपालन), घरेलु उद्योग, स्वरोजगार |
महत्वपूर्ण शब्द तथा अर्थ
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| रोजगारी | जीविकोपार्जनका लागि गरिने काम वा पेसा |
| वैदेशिक रोजगारी | आफ्नो देशभन्दा बाहिर गई तलब वा ज्यालाका लागि गरिने काम |
| श्रम स्वीकृति | वैदेशिक रोजगार विभागबाट वैदेशिक रोजगारीमा जानका लागि लिइने आधिकारिक अनुमति |
| अभिमुखीकरण तालिम | वैदेशिक रोजगारीमा जानुभन्दा अघि गन्तव्य देश र काम सम्बन्धी जानकारी दिने तालिम |
| स्वरोजगार | आफैंले सिप वा पुँजी प्रयोग गरी सञ्चालन गर्ने व्यवसायबाट प्राप्त रोजगारी |
छिटो पुनरावृत्ति
- मुख्य परिभाषा: रोजगारी र वैदेशिक रोजगारीको अर्थ।
- मुख्य तथ्य: राहदानी, श्रम स्वीकृति, स्वास्थ्य परीक्षण, अभिमुखीकरण तालिम, बिमा — वैदेशिक रोजगारीका पूर्वसर्त।
- मुख्य सकारात्मक प्रभाव: आम्दानी वृद्धि, गरिबी न्यूनीकरण, विदेशी मुद्रा आर्जन, सिप सिकाइ।
- मुख्य नकारात्मक प्रभाव: दुर्घटना/अङ्गभङ्ग जोखिम, रोगको जोखिम, पारिवारिक विखण्डन, युवा जनशक्ति पलायन।
- मुख्य समाधान: कृषि व्यावसायीकरण, पशुपालन, घरेलु उद्योग, सिप तालिमबाट स्वरोजगार प्रवर्धन।
- महत्वपूर्ण शब्द: रोजगारी, वैदेशिक रोजगारी, श्रम स्वीकृति, स्वरोजगार।
परीक्षा अघि सम्झनुपर्ने कुरा
- पूर्वसर्त — राहदानी, श्रम स्वीकृति, तालिम, स्वास्थ्य परीक्षण, बिमा
- सकारात्मक प्रभाव — आम्दानी, विदेशी मुद्रा, सिप
- नकारात्मक प्रभाव — दुर्घटना, रोग, पारिवारिक विखण्डन, जनशक्ति पलायन
- स्वदेशी विकल्प — व्यावसायिक कृषि, पशुपालन, घरेलु उद्योग, स्वरोजगार
SEE परीक्षा टिप्स
- 'प्रभाव' सोधिएमा सकारात्मक र नकारात्मक दुवै पक्ष छुट्याएर लेख्ने।
- 'पूर्वसर्त' वा 'सूची बनाउनुहोस्' खालका प्रश्नमा बुँदागत रूपमा क्रमबद्ध लेख्ने।
- 'सुझाव दिनुहोस्' खालका प्रश्नमा व्यावहारिक र लागू गर्न सकिने सुझाव मात्र लेख्ने।
- लामो उत्तरमा उपशीर्षक प्रयोग गर्दा उत्तर स्पष्ट देखिन्छ।
- उदाहरणसहित लेख्दा उत्तर बढी प्रभावकारी हुन्छ।