अभ्यास ४ — भाषिक संरचना र वर्णविन्यास (कविता र सामान्य अभ्यास)

Question

Accepted Answer

प्रश्नहरू • दिइएको अनुच्छेदबाट व्याकरणिक र आलङ्कारिक पदक्रम भएका वाक्य छुट्ट्याएर लेख्नुहोस्। • दिइएको अनुच्छेदलाई आलङ्कारिक पदक्रममा बदल्नुहोस् (परेवा र बालकसम्बन्धी अनुच्छेद)। • 'गाउँमाथि एउटा कविता' कविताबाट कुनै तीनओटा आलङ्कारिक पदक्रमका वाक्य टिपी तिनलाई व्याकरणिक पदक्रममा रूपान्तरण गर्नुहोस्। • ङ, ञ, ण, न, म जस्ता पञ्चम वर्ण र शिरबिन्दु प्रयोग भएका चार-चारओटा शब्द लेख्नुहोस् र तिनको शुद्ध उच्चारण गर्नुहोस्। • 'गाउँमाथि एउटा कविता' कविताबाट पञ्चम वर्ण प्रयोग भएका शब्द टिपोट गर्नुहोस्। • दिइएको अनुच्छेदलाई शिरबिन्दु प्रयोग भएको ठाउँमा पञ्चम वर्ण र पञ्चम वर्ण प्रयोग भएको ठाउँमा शिरबिन्दु बनाएर शुद्ध गरी पुनर्लेखन गर्नुहोस्। उत्तरहरू १. अनुच्छेद: 'काला बादलले नपाएको दुख पाउने गरी फस्यो रने नराम्रोसँग। श्रीमतीले हिंकीच्याउँको कुरा नभनेको भए पनि हुन्थ्यो। रने नरिसाएको भए पनि हुन्थ्यो। रनेले हिंकीच्याउँ किरालाई नमारेको भए पनि हुन्थ्यो। नखाएको विष लाग्यो धनेका जिन्दगीमा। कोही पनि नपरोस् यस्तो परिबन्दमा बरै!' (यो वर्गीकरण वाक्यरचनाको सामान्य विश्लेषणमा आधारित छ; कक्षाकोठामा शिक्षकसँग मिलान गरी हेर्न सकिन्छ।) २. मूल अनुच्छेद: 'बालक परेवाको हुलनिर पुग्यो। सेता परेवा भुरर् उडे। बालक पनि सेता परेवासँग भुरर् उड्न खोज्यो। परेवा परको रूखमा गएर बसे। बालकले परेवालाई हेर्यो। परेवा माकुरघुर गरी कराए। परेवाले बालकलाई बाइ बाइ भने होलान्। बालकले हात उठाएर परेवालाई बोलाएको इसारा गर्‍यो। परेवाले भोलि आउँला है भने।' आलङ्कारिक पदक्रममा: 'परेवाको हुलनिर पुग्यो बालक। भुरर् उडे सेता परेवा। भुरर् उड्न खोज्यो बालक पनि सेता परेवासँग। परको रूखमा गएर बसे परेवा। परेवालाई हेर्यो बालकले। माकुरघुर गरी कराए परेवा। बाइ बाइ भने होलान् परेवाले बालकलाई। हात उठाएर बोलाएको इसारा गर्‍यो बालकले परेवालाई। भोलि आउँला है भने परेवाले।' ३. कविताबाट लिइएका तीनओटा आलङ्कारिक वाक्य र तिनको व्याकरणिक रूपान्तरण : ४. पञ्चम वर्ण र शिरबिन्दुका उदाहरण शब्द : ५. कवितामा पञ्चम वर्ण प्रयोग भएका शब्दहरू — अङ्गुर, अन्दाज, अन्तरिक्ष, कल्पना, जन्मदाता, सम्पादक, चुनाव (न), गुनासो (स-वर्गीय भएकाले यसमा पञ्चम वर्ण छैन — यसलाई हटाई थप्न सकिन्छ: बालिग)। मुख्य उदाहरण: अङ्गुर, अन्तरिक्ष, अन्दाज, जन्मदाता, सम्पादक, कल्पना। ६. मूल (अशुद्ध) अनुच्छेद: 'पंकज, शंकर, संजय, संचित, कंटकनाथ, पंडित, संतोष, पंफा, खेलकुद प्रतियोगिताबारे छलफल गर्दै थिए। त्यसै वेला संयोग, समरचना, सम्लग्न, संशय, संहिता आए। उनीहरूले संवाद गर्न थाले।' शुद्ध पुनर्लेखन: 'पङ्कज, शङ्कर, सञ्जय, सञ्चित, कण्टकनाथ, पण्डित, सन्तोष, पम्फा, खेलकुद प्रतियोगिताबारे छलफल गर्दै थिए। त्यसै वेला संयोग, संरचना, संलग्न, संशय, संहिता आए। उनीहरूले संवाद गर्न थाले।' (नियम: वर्गीय व्यञ्जनअगि पञ्चम वर्ण प्रयोग हुन्छ — क-वर्गअगि ङ, च-वर्गअगि ञ, ट-वर्गअगि ण, त-वर्गअगि न, प-वर्गअगि म; तर य, र, ल, व, श, ष, स, ह, ज्ञ जस्ता गैरवर्गीय अक्षरअगि शिरबिन्दु नै कायम रहन्छ, जस्तै संयोग, संरचना, संलग्न, संशय, संहिता।) यी उत्तरहरू तालिकामा दिइएका छन्।