हाम्रा लोकगीत

यस अध्यायमा लोकगीत भनेको के हो, यसको विशेषता र महत्त्व, नेपाली लोकगीतले सामना गर्नुपरेका समस्या र चुनौती, संरक्षणका उपाय तथा नेपालका केही प्रचलित लोकगीतहरूको परिचय दिइएको छ। SEE परीक्षाका लागि यो अध्याय महत्त्वपूर्ण छ किनभने यसबाट परिभाषा, विशेषता, महत्त्व, चुनौती र संरक्षणका उपायसम्बन्धी प्रश्नहरू सोधिने गरिन्छन्।

लोकगीत र लोक सङ्गीत लोक संस्कृतिको अभिन्न अङ्ग हुन्। लोकगीतलाई स्थानीय स्तरमा सिर्जित र सङ्कलित कलात्मक अभिव्यक्तिको रूपमा लिइन्छ। मानिसका सुख, दुख, पीडा, उमङ्ग र सम्पूर्ण लोकजीवनको अनुभव र अभ्यासलाई यसले समेटेको हुन्छ। यो सरल, बोधगम्य र लोकप्रिय हुन्छ।

लोकगीत समुदायकै पनि गीत हो। यो एकपछि अर्को पुस्तामा हस्तान्तरण हुँदै जान्छ। यो समाजमा गाइन्छ र यस्ता गीतलाई समाजले बचाएको हुन्छ। त्यसैले यसलाई समुदायको गीत भनिएको हो।

लोकगीत हाम्रो मौलिक पहिचान हो। यसले मनोरञ्जन प्रदान गर्छ। सामाजिक एकता कायम राख्न मदत गर्छ। पुर्खाको परम्परा र संस्कृतिलाई बचाउन सहयोग गर्छ। मानिसलाई तनाव र चिन्ताबाट मुक्त हुन सहयोग गर्छ। समाजलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा चिनाउन सहयोग गर्छ। इतिहासको स्रोतका रूपमा समेत काम गर्छ। लोकगीतले समाजको वास्तविकताको प्रतिनिधित्व गर्दछ — यसमा मानिसका दुख, पीडा र खुसीको वास्तविक अभिव्यक्ति प्रकट हुन्छ र हाम्रा मूल्य मान्यता र संस्कृतिको उजागर गर्दछ।

लोकगीतहरू उमेर, स्थान, परिवेश, भोगाइ र अनुभूतिअनुसार फरक फरक हुन्छन्। बुढाबुढाले सुन्ने र गाउने गीत, वयस्क, युवा, किशोर किशोरी र बालबालिकाले सुन्ने र गाउने लोकगीत फरक फरक हुन्छन्। मानिसको भोगाइ र अनुभवअनुसार गीतहरू फरक फरक हुन्छन्। मानिसले प्रत्यक्ष रूपमा अभिव्यक्त गर्न नसकेका कुराहरू गीतको माध्यमबाट सजिलैसँग व्यक्त गर्न सक्छन्। त्यसर्थ लोकगीतलाई मानिसको मनोभावना अभिव्यक्त गर्ने माध्यमका रूपमा लिइन्छ।

नेपाली लोकगीतले वर्तमानमा विभिन्न चुनौतीको सामना गर्नु परेको छ। ती चुनौतीको समाधान समयमै गर्न सकिएन भने लोकगीतको क्षेत्रमा ठुलो समस्या आउने छ।

खासगरी नेपालको बागमती प्रदेशलगायत देशका विभिन्न जिल्लामा बसोबास गर्ने तामाङ जातिले गाउने गीत तामाङ सेलो हो।

विभिन्न धार्मिक कार्यमा एक जनाले भट्याउँदै अरूले पछि पछि गाउने भजनलाई परम्परागत खैजडी भजन भनिन्छ।

गाउँघरमा घाँसदाउरा गर्दा वा गोठालो जाँदा गाइने गीतलाई ज्याउरे गीत भनिन्छ।

असारमा खेत रोपाइँ गर्ने खेतालाहरूले गाउने गीतलाई असारे गीत भनिन्छ।

तिज पर्वको अवसरमा महिलाले गाउने गीतलाई तिज गीत भनिन्छ।

राम र सीताको चरित्रमा आधारित नेपालको पूर्वी तराईमा होलीको अवसरमा गाइने गीतलाई होरी गीत भनिन्छ।

नेपालको पूर्वी पहाडका लिम्बु जातिले गाउने गीतलाई पालम गीत भनिन्छ।