Every question in this chapter, answered and explained — step-by-step solutions drawn live from the chapter library across 3 question sections.
लोकगीत भनेको के हो ?
लोकगीत र लोक सङ्गीत लोक संस्कृतिको अभिन्न अङ्ग हुन्। लोकगीतलाई स्थानीय स्तरमा सिर्जित र सङ्कलित कलात्मक अभिव्यक्तिको रूपमा लिइन्छ। मानिसका सुख, दुख, पीडा, उमङ्ग र सम्पूर्ण लोकजीवनको अनुभव र अभ्यासलाई यसले समेटेको हुन्छ। यो सरल, बोधगम्य र लोकप्रिय हुन्छ।
पालम, तामाङ् सेलो र तिजको गीतको छोटो परिचय दिनुहोस् ।
पालम गीत: नेपालको पूर्वी पहाडका लिम्बु जातिले गाउने गीतलाई पालम गीत भनिन्छ। तामाङ सेलो: खासगरी नेपालको बागमती प्रदेशलगायत देशका विभिन्न जिल्लामा बसोबास गर्ने तामाङ जातिले गाउने गीतलाई तामाङ सेलो भनिन्छ। तिज गीत: तिज पर्वको अवसरमा महिलाले गाउने गीतलाई तिज गीत भनिन्छ।
"लोक गीत हाम्रो मौलिक पहिचान हो" । यस भनाइलाई उदाहरणसहित प्रस्ट पार्नुहोस् ।
लोकगीत स्थानीय स्तरमा सिर्जित र सङ्कलित भई एकपछि अर्को पुस्तामा हस्तान्तरण हुँदै आएको हुनाले यसले हरेक समुदायको मौलिक पहिचान बोकेको हुन्छ। उदाहरणका लागि, तामाङ जातिको आफ्नै तामाङ सेलो छ, लिम्बु जातिको आफ्नै पालम गीत छ भने महिलाहरूले तिज पर्वमा गाउने तिज गीत छ। यी गीतहरूले सम्बन्धित जाति वा समुदायको भाषा, संस्कार र जीवनशैलीलाई प्रतिबिम्बित गर्दछन्, जसले गर्दा ती गीत सुन्दा वा गाउँदा नै त्यो समुदायको छुट्टै पहिचान झल्किन्छ। यसैले लोकगीतलाई हाम्रो मौलिक पहिचान भनिएको हो।
नेपाली लोकगीतको संरक्षणमा तपाईंको भूमिका उल्लेख गर्नुहोस् ।
नेपाली लोकगीतको संरक्षणमा म निम्न भूमिका निर्वाह गर्न सक्छु: १. आफ्नो क्षेत्रमा प्रचलित लोकगीतहरू सिकेर र गाएर तिनको पुस्तान्तरणमा सहयोग गरेर। २. विद्यालय र समुदायमा हुने सांस्कृतिक कार्यक्रममा लोकगीत प्रस्तुत गरेर। ३. लोकगीतका मौलिक शब्द र लय नबिगारी सम्मानपूर्वक प्रयोग गरेर। ४. साथीभाइलाई विदेशी गीतका साथसाथै आफ्नै लोकगीतको महत्त्वबारे जानकारी दिएर। ५. लोकगीत गाउने कलाकार र सङ्कलकलाई हौसला र सम्मान दिएर।
नेपाली लोकगीतले सामना गर्नुपरेका मुख्य चुनौती के के हुन् ?
नेपाली लोकगीतले सामना गर्नुपरेका मुख्य चुनौतीमा मौलिकता जोगाउने चुनौती, स्रोताको मनोभावना सम्बोधन गर्ने चुनौती, बौद्धिक चोरीले कलाकार मर्कामा पर्नु, युवाहरूमा विदेशी गीतप्रतिको मोह र मौलिक संस्कृति बिस्तारै लोप हुँदै जानु पर्दछन्।
लोकगीतले समाजको वास्तविकतालाई कसरी प्रतिनिधित्व गर्दछ ?
लोकगीतमा मानिसका दुख, पीडा र खुसीको वास्तविक अभिव्यक्ति प्रकट हुन्छ। यसले हाम्रा मूल्य मान्यता र संस्कृतिलाई उजागर गर्दछ। मानिसले प्रत्यक्ष रूपमा अभिव्यक्त गर्न नसकेका कुराहरू पनि गीतको माध्यमबाट सजिलैसँग व्यक्त हुने भएकाले लोकगीतले समाजको वास्तविकताको प्रतिनिधित्व गर्दछ।
असारे गीत र होरी गीत कहिले र कसले गाउँछन् ?
असारे गीत असारमा खेत रोपाइँ गर्ने खेतालाहरूले गाउँछन्। होरी गीत राम र सीताको चरित्रमा आधारित भई नेपालको पूर्वी तराईमा होलीको अवसरमा गाइन्छ।
SEE का लागि अति महत्वपूर्ण क्षेत्र
• लोकगीतको अर्थ र यसको विशेषता • लोकगीतको महत्त्व • नेपाली लोकगीतका समस्या र चुनौती • लोकगीत संरक्षणका उपायहरू • नेपालका प्रमुख लोकगीत र तिनको सम्बन्धित जाति/अवसर (तामाङ सेलो, पालम, असारे, तिज, होरी गीत)