हाम्रा राष्ट्रिय दिवसहरू

यस अध्यायमा राष्ट्रिय दिवस भनेको के हो, यसको महत्त्व र नेपालमा मनाइने केही प्रमुख राष्ट्रिय दिवसहरूको परिचय दिइएको छ। SEE परीक्षाका लागि यो अध्याय महत्त्वपूर्ण छ किनभने यसबाट राष्ट्रिय दिवसको परिभाषा, महत्त्व र विभिन्न दिवसका मिति तथा पृष्ठभूमिसम्बन्धी प्रश्नहरू सोधिने गरिन्छन्।

राष्ट्रमा सामाजिक, आर्थिक, राजनीतिक, सांस्कृतिक आदि क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण घटना वा परिवर्तन भई यसबाट समाज र जनताले उपलब्धि हासिल गरेको गौरवपूर्ण दिनलाई राष्ट्रिय दिवस भनिन्छ। नेपालमा यस्ता दिवसहरू धेरै रहेका छन् जस्तै: सहिद दिवस, प्रजातन्त्र दिवस, बाल दिवस, नारी दिवस आदि। राष्ट्रिय दिवसलाई केवल दिवसको रूपमा औपचारिकता मात्र पूरा नगरी ती दिनहरूमा घटेका घटना वा परिवर्तनले दिएको सन्देशको आत्मसात् गर्नुपर्छ। ती सन्देश आत्मसात् गर्न सकेको खण्डमा मात्र राष्ट्रिय दिवस मनाउनुको सार्थकता रहन्छ।

नेपालको हालको संविधान २०७२ असोज ३ गते संविधानसभाबाट जारी गरिएको थियो। नेपालको संविधान जारी भएको दिन असोज ३ गतेलाई राष्ट्रिय दिवसका रूपमा विभिन्न कार्यक्रम गरेर मनाइन्छ। संविधान दिवसले संविधानको रक्षा र पालना गर्न सचेत गराउँछ।

नेपालमा गणतन्त्रको स्थापना २०६५ जेष्ठ १५ गते भएको हो। त्यस अगाडिसम्म नेपालमा राजतन्त्रात्मक शासन व्यवस्था थियो। गणतन्त्रको स्थापना भएपछि सर्वसाधारण जनताबाट राष्ट्र प्रमुख हुने व्यवस्था रहेको छ। त्यसैले जेष्ठ १५ गतेको दिनलाई गणतन्त्र दिवसको रूपमा विभिन्न कार्यक्रमहरू गरेर मनाइन्छ। यो दिवसले जनताको वर्षौंदेखिको त्याग र बलिदानको स्मरण गर्दै जनताप्रति उत्तरदायी हुन सिकाउँछ।

राष्ट्रिय स्वाधीनता र जनताको अधिकार प्राप्तिका लागि विभिन्न समयमा भएका आन्दोलनहरूमा कयौं व्यक्तिले बलिदानी दिए। यसरी सहादत प्राप्त गर्ने व्यक्तिलाई सहिद भनिन्छ। राणा शासनको अन्त्यका लागि सङ्घर्ष गर्ने व्यक्ति शुक्रराज शास्त्री, धर्मभक्त माथेमा, गङ्गालाल श्रेष्ठ र दशरथ चन्दलाई तत्कालीन राणा शासकले मृत्युदण्डको सजाय दिएको थियो। यसै घटनाको सम्झना र सहिदहरूप्रति सम्मान गर्दै माघ १६ गतेको दिनलाई सहिद दिवसका रूपमा विभिन्न कार्यक्रम गरेर मनाइन्छ। लोकतन्त्र र गणतन्त्र प्राप्तिको आन्दोलनमा सहादत प्राप्त गर्ने वीर योद्धालाई पनि सहिदको रूपमा सम्मान गर्ने गरिएको छ। यस दिवसले सहिदको बलिदानलाई कदर र सम्मान गर्न सिकाउनुका साथै उनीहरूको सपनालाई साकार पार्न अभिप्रेरित गर्छ।

हरेक वर्ष मे १ मा अन्तर्राष्ट्रिय मजदुर दिवस मनाइन्छ। संसारभरका मजदुरले आफ्नो हकअधिकार प्राप्त गरेको दिनको स्मरणमा यो दिवस मनाइन्छ। नेपालमा पनि सोही दिन मजदुर दिवस मनाउने गरिन्छ। यस दिन विभिन्न कार्यक्रम गरी मजदुर दिवस मनाउने गरिएको छ। यस दिवसले श्रम र श्रमिकप्रति सम्मान गर्न प्रेरित गर्छ।

हरेक वर्ष मार्च ८ मा विश्वभर अन्तर्राष्ट्रिय नारी दिवस मनाइन्छ। महिला अधिकार, महिला सशक्तीकरण र लैङ्गिक समानता आदि सवालहरू अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवसका विषय हुने गर्छन्। नेपाललगायत संसारभर विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गरेर महिला अधिकार प्राप्ति र सशक्तीकरणमा सबै पक्षको सहयोग सुनिश्चितताका लागि यो दिवस मनाउने गरिन्छ।

सन् १९९० सेप्टेम्बर १४ मा हाम्रो देशले संयुक्त राष्ट्र सङ्घको बाल अधिकार महासन्धिमा हस्ताक्षर गरेको थियो। यसै दिनको अवसरमा नेपालमा बाल दिवस मनाउन थालिएको हो। यस दिवसले बालबालिकाहरूको अधिकार प्राप्ति र संरक्षणमा लाग्न व्यक्ति, समुदाय र राष्ट्रलाई जिम्मेवारी बोध गराउँछ।