दक्षिण अमेरिका महादेश

अमेजन बेसीमा पाइने जङ्गल (सेल्भास) को आर्थिक महत्व निम्नानुसार छ। यो संसारकै सबैभन्दा विस्तृत क्षेत्रमा फैलिएको जङ्गल भएकाले यहाँ कडा काठका अग्ला वनस्पति प्रशस्त पाइन्छन्, जसले काठजन्य उद्योग र व्यापारलाई आधार प्रदान गर्दछ। यस क्षेत्रको वनजन्य स्रोतले स्थानीय बासिन्दालाई रोजगारी र आयआर्जनको अवसर दिएको छ। साथै यो जङ्गल जैविक विविधताको अत्यन्त धनी क्षेत्र भएकाले वैज्ञानिक अनुसन्धान र पर्यटनका दृष्टिले पनि यसको ठुलो आर्थिक सम्भावना रहेको छ। यसरी अमेजनको जङ्गलले काठ उद्योग, जैविक स्रोत र पर्यटनमार्फत क्षेत्रीय अर्थतन्त्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुऱ्याएको छ।

दक्षिण अमेरिकी राष्ट्रहरूले त्यहाँ उपलब्ध खनिज (तामा, फलाम, सुन, आल्मुनियम, पेट्रोल, हिरा, कोइला आदि) को प्रयोग गरी समृद्धि ल्याउन निम्न कार्य गर्नुपर्छ। १. कच्चा खनिज पदार्थ त्यत्तिकै निर्यात गर्नुको सट्टा स्वदेशमै प्रशोधन गरी मूल्य अभिवृद्धि गरेर निर्यात गर्नुपर्छ। २. खनिज उत्खननमा संलग्न बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूसँग स्वदेशी हितलाई ध्यानमा राखी उचित सम्झौता र नियमन गर्नुपर्छ। ३. खनिजबाट प्राप्त आम्दानीलाई शिक्षा, स्वास्थ्य र पूर्वाधार विकासमा लगानी गर्नुपर्छ। ४. वातावरणीय दिगोपनालाई ध्यानमा राखी दिगो र जिम्मेवार उत्खनन विधि अपनाउनुपर्छ। यसो गरेमा दक्षिण अमेरिकी राष्ट्रहरूले आफ्नो प्राकृतिक स्रोतको उचित उपयोगबाट दिगो आर्थिक समृद्धि हासिल गर्न सक्छन्।

दक्षिण अमेरिकी मानिसको जीवनशैली मौलिक नभई युरोपको प्रभाव रहनुको मुख्य कारण त्यहाँको लामो युरोपेली उपनिवेशको इतिहास हो। युरोपबाट स्पेनिस र पोर्चुगालीहरू बसाइँ सरी दक्षिण अमेरिका पुगेका थिए र तिनीहरूले दक्षिण अमेरिकाका आदिवासीलाई परास्त गरी त्यहाँको इन्का सभ्यता लोप गराई आफ्नो शासन सत्ता स्थापित गरेका थिए। यसरी लामो समयसम्म युरोपेली शासन र उपनिवेशीकरणको प्रभावमा रहेकाले त्यहाँको भाषा, धर्म (रोमन क्याथोलिज्म, प्रोटेस्टेन्ट क्रिस्चियन), संस्कृति र सामाजिक-आर्थिक क्रियाकलाप आजसम्म पनि युरोपबाट नै प्रभावित रहेको देखिन्छ।

नेपाल र दक्षिण अमेरिकी राष्ट्रहरूबिच प्राकृतिक र आर्थिक क्षेत्रमा निम्न समानता र भिन्नता पाइन्छ। समानता: १. दुवैमा उच्च पर्वत श्रृङ्खला छ — नेपालमा हिमालय र दक्षिण अमेरिकामा एन्डिज पर्वत माला। २. दुवैको अर्थतन्त्र ठुलो हिस्सामा कृषि र पशुपालनमा आधारित छ। ३. दुवैतर्फ पर्वतीय क्षेत्रमा पर्यटन उद्योगको सम्भावना र विकास भइरहेको छ। भिन्नता: १. नेपाल भूपरिवेष्टित देश हो भने दक्षिण अमेरिकाका अधिकांश देशको सामुद्रिक पहुँच छ। २. दक्षिण अमेरिका लामो समय युरोपेली उपनिवेशमा रहेको थियो, जबकि नेपाल कहिल्यै उपनिवेश बनेको थिएन। ३. दक्षिण अमेरिकामा तामा, सुन, पेट्रोलजस्ता खनिज प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ र खनिजमा आधारित ठुलो उद्योग छ, जबकि नेपालमा खनिज सम्पदाको उल्लेख्य व्यावसायिक उत्खनन अझै सीमित छ। ४. दक्षिण अमेरिकाको अर्थतन्त्र (ब्राजिलको कफी-कोका, अर्जेन्टिनाको गहुँ-मासु निर्यात) निर्यातमुखी छ भने नेपालको अर्थतन्त्र अझै आयातमा बढी निर्भर छ।

एन्डिज पर्वत माला दक्षिणमा चिलीदेखि उत्तरमा भेनेजुयलासम्म ७,००० कि.मि. फैलिएको छ। यसको सबैभन्दा अग्लो हिमाल अकान्तकागुवा (६,९६० मि.) हो।

दक्षिण अमेरिकामा जम्मा १४ देश छन्। यीमध्ये बोलिभिया र पाराग्वे भूपरिवेष्टित राष्ट्र हुन्।

ब्राजिल संसारमा सबैभन्दा धेरै मात्रामा कोका, कफी र उखु उत्पादन गर्ने राष्ट्र हो। अर्जेन्टिनामा प्रशस्त मात्रामा गहुँको उत्पादन हुन्छ र त्यहाँको पम्पासलगायत घाँसेमैदान क्षेत्रमा ठुलो सङ्ख्यामा भेडा तथा गाईवस्तु पालिन्छ।

• दक्षिण अमेरिकाको अवस्थिति, क्षेत्रफल र सीमा • एन्डिज पर्वत माला र सम्बन्धित भौगोलिक तथ्य • हावापानीको क्षेत्रगत विविधता • वनस्पति (सेल्भास, पम्पास) र त्यसको आर्थिक महत्व • युरोपेली उपनिवेशको ऐतिहासिक प्रभाव र इन्का सभ्यता • प्रमुख देशका आर्थिक गतिविधि (ब्राजिल, अर्जेन्टिना) र खनिज सम्पदा